۱۳۹۶ سه شنبه ۱ اسفند
شماره‌های پیشین:
شماره ۲۸۲۱ - ۱۳۹۵ چهارشنبه ۱۸ اسفند
اندیشه و تصویر

نسیم آصف: به‌تازگی دو کتاب «بایگانی و تن» از آلن سکولا با ترجمه مهران مهاجر و «مغز یک صفحه نمایش است» از ژیل دلوز با ترجمه پویا غلامی توسط انتشارات بان منتشر شده‌اند. «بایگانی و تن» با عنوان فرعی دو جستار در جامعه‌شناسی تاریخی عکاسی، عنوان کتابی است از آلن سکولا، عکاس و منتقد آمریکایی، که پیش‌تر توسط نشر آگه به‌چاپ رسیده بود. این کتاب شامل دو مقاله با نام‌های «بازخوانی یک بایگانی: عکاسی در میانه کار و سرمایه» و «بایگانی و تن» است. سکولا در این دو مقاله کوشیده از منظر جامعه‌شناسی تاریخی مفهوم و کارکرد اجتماعی و تاریخی یک مقوله بنیادین گفتمان عکاسی یعنی بایگانی را بررسی کند. آن‌طور که در توضیحات مترجم اثر آمده،‌ سکولا در مقاله اول کتاب با اشاره به بایگانی عکس‌های یک عکاس تجاری، چارچوبی مفهومی برای بایگانی ارایه داده است. این مقاله به توضیح انواع بایگانی‌ها هم در شکل مصداقی‌شان و هم در شیوه تکوین‌شان پرداخته و نقش بایگانی را در درک رابطه میان فرهنگ عکاسی و حیات اقتصادی روشن کرده است. «وی نقش عکاسی را در توزیع نامشهود دانش و قدرت در حوزه اجتماع و چگونگی نظم‌دهی به آگاهی دیداری ما، و نسبت معنای عکاسی با مقوله مالکیت را بر پایه سازوکار بایگانی می‌کاود. وی با وام‌گیری از زبان‌شناسی می‌گوید بایگانی نظام یا پارادایمی شمایلی است که گزاره‌های عکاسی بر پایه آن شکل می‌گیرند.» سکولا هدف این مقاله را درک رابطه میان فرهنگ عکاسی و حیات اقتصادی دانسته است. او همچنین این پرسش‌ها را طرح کرده که عکاسی چگونه به مناسبات موجود قدرت مشروعیت می‌بخشد و به هنجارشان جلوه می‌دهد؟ چگونه، درعین‌حال، هم صدای قدرت قانونی است و هم ادعا می‌کند که مظهر مبادله میان افراد هم‌تراز است؟ راه و روش عکاسی کدامین پناهگاه و کدامین گریزگاه موقتی را از قلمرو ضرورت فراهم می‌آورد؟ عکاسی کدامین اشکال مقاومت را ترغیب و تقویت می‌کند؟ عکس‌‌ها چگونه حافظه تاریخی و اجتماعی را حفظ می‌کنند، تغییر می‌دهند، محدود می‌سازند، و یا از اذهان می‌زدایند؟ کدامین آینده را نوید می‌دهند، و کدامین آینده را از یادها می‌برند؟
مقاله دیگر کتاب، «بایگانی و تن»،‌ که عنوان کتاب نیز برگرفته از نام آن است؛ مقاله مفصلی است که نویسنده در آن بایگانی‌های تاریخی سده نوزدهم در حوزه عکاسی جنایی و قضایی را با کندوکاوی دقیق و جزء‌نگرانه بازبینی می‌کند. «بر این اساس،‌ وی نشان می‌دهد که چگونه عکاسی به همراه علوم مدرن از جمله جرم‌شناسی، پزشکی، روان‌شناسی و انسان‌شناسی، تن مادی و هویت اجتماعی انسان مدرن را به نظم و قالب درمی‌آورد، ‌چگونه مفهوم خود و دیگری از چشم‌انداز انسان اروپایی بورژوا، سفیدپوست و مذکر تعین دیداری پیدا می‌کند، و چگونه این خود در تقابل با لشکر بزه‌کاران، جانیان، مجانین، اراذل، کارگران و سیاهان تعریف می‌شود.» مهران مهاجر در مقدمه‌اش به این نکته اشاره کرده که موشکافی جزء‌نگارانه و محتواکاوی سکولا در موقعیت کنونی می‌تواند به ما در تجزیه و تحلیل فرهنگی کمک کند. آلن سکولا عکاس و منتقد آمریکایی است که از دهه 1970 به بعد به شکل مستمر، هم در عکس‌ها و هم در نوشته‌هایش، به بررسی سازوکار تولید معنای تصویر عکاسی می‌پردازد. مهاجر در بخشی از مقدمه‌ کتاب درباره دیدگاه سکولا نوشته: «او عکاسی را دستگاهی فرهنگی و ایدئولوژیکی می‌بیند که در بستر نظام سرمایه‌داری صنعتی به وجود آمده و در متن تحولات همین نظام رشد و تغییر کرده است. به دیده وی، عکاسی همواره میان دو قطب گفتمان مستندنگارانه و هنرمندانه در نوسان است و معنای ناقص هر عکس خاص بنا به شکل این نوسان و با توجه به بستر تولید، توزیع و دریافت آن عکس تعین پیدا می‌کند. در این مسیر، او هم عکاسی مستند و ادعای آن در باب حقیقت‌‌نمایی را نقد می‌کند و هم عکاسی هنری و ادعای آن در باب خودبسندگی و استقلال معنایی را. آرای سکولا متأثر از اندیشه‌های فوکو، مارکس و برخی مفاهیم نشانه‌شناسی است.»
«مغز یک صفحه نمایش است»، شامل متن‌هایی از ژیل دلوز است که با ترجمه پویا غلامی به فارسی منتشر شده است. متن‌های حاضر در این کتاب، از دو کتاب «دو رژیم جنون» و «گپ‌وگفت‌ها» انتخاب شده‌اند و فرمی قطعه‌وار دارند. از کتاب اول، تمام مقالات سینمایی و از کتاب دوم متون فصل دوم‌‌اش که به سینما مربوط است گزینش شده‌اند. مترجم در بخشی از مقدمه‌اش درباره گزینش متون حاضر در این کتاب نوشته: «پیشاپیش واقف‌ایم که این فرم از گزینش و مفصل‌بندی این جرقه‌های آنی، جز در پرتو مطالعه آثار اصلی دلوز، و سنت نیچه‌ای- اسپینوزایی پشت آن، ره به جایی نخواهد برد... بااین‌حال، کوششی است برای ترسیم برخی خطوط نو ورای نقدهای فاقد روش‌مندی، یا در بهترین حالت محفلی، روانکاوانه یا فمینیستی. پس قسمی از آرای دلوز در مورد اندیشه و تصویر را نشانه رفته‌ایم و امیدواریم در کنار دیگر آثاری که از دلوز به فارسی برگردانده شده و می‌شوند، به ساخت فضایی برای امکان‌ها، بینش‌ها و اتصالات نو راه بریم؛ همان‌که دلوز آفرینش شیوه‌ای جدید از طرح مساله می‌خواند.» سه متن اول کتاب با عناوین «سینما یک، نمایش نخست»،
«تصویر-حرکت» و «تصویر- زمان» مقدمه‌های کوتاه و فشرده‌ای‌اند که دلوز بر دو کتاب سینمایی‌اش نوشته و به‌عنوان مقدمه‌ای برای ورود به جهان ابداعی‌اش، تصویر- حرکت و تصویر- زمان، عمل می‌کنند. بعد از این سه متن، چهار نمونه از گفت‌وگوهای مهم دلوز درباره سینما آورده شده که به اعتقاد مترجم، برخی پرسش‌ها یا کج‌فهمی‌های احتمالی درباره کار دلوز در «سینما یک» و «سینما دو» را تا حدی روشن می‌کند. سپس، تک‌نگاری دلوز بر کار ژاک ریوت در فیلم «دسته چهارنفره»، نامه‌ای از دلوز به مناسبت انتشار کتابی سینمایی از سرژ دنی، و یک تک‌نگاری دیگر بر فیلم دنیل اشمیت، «سایه فرشتگان»، انتخاب و ترجمه شده‌اند.


دیدگاه‌ها(۰)