۱۳۹۶ پنج شنبه ۳ اسفند
شماره‌های پیشین:
شماره ۲۸۲۱ - ۱۳۹۵ چهارشنبه ۱۸ اسفند
نگاهی به کتاب «داستان‌های دیدنی» کامبیز درم‌بخش
کشف و حیرت و آفرینش
هادی حیدری

کارتون‌استریپ (کارتون‌های چندصحنه‌ای) در ایران برخلاف کارتون‌های تک‌فریم، هنری فراگیر نیست و به‌جز معدودی آثار در این دایره، به‌شکل کتاب منتشر نشده است. شاید دلیل آن هنرمندان محدودی هستند که توانایی خلق کارتون‌استریپ را دارند. ذهن خلاق داستان‌پرداز به‌همراه قدرت بیان ایده در قالب خط و فرم از ویژگی‌های هنرمندانی است که به آفرینش کارتون‌استریپ‌ها دست می‌زنند. به همین خاطر است که انتشار مجموعه کارتون‌استریپ‌های کامبیز درم‌بخش با عنوان «داستان‌های دیدنی» به شکل منسجم و در قالب یک کتاب فاخر، حائز اهمیت فراوان است. با آن‌که در سال‌های متمادی یادداشت‌های زیادی درباره هنرمند بزرگی چون درم‌بخش نگاشته و منتشر کرده‌ام، اما هربار که برای نوشتن یادداشت تازه‌ای دست به قلم می‌برم با چالش‌های جدیدی که حاصل سیر و سفر در دنیای آثار درم‌بخش است، مواجه می‌شوم. با دیدن مجموعه جدید کامبیز، با ذهن بازیگوش و پرطراوتی روبه‌رو می‌شوی که مرتب در پی یافتن مفاهیم تازه از جهان است. چیره‌دستی او در کشف فرم‌های متنوع با حداقل خطوط، شاعرانگی مفاهیم در کنار خط‌ها و فرم‌های لطیف، چین‌‌وشکن خطوط، هم‌نشینی هوشمندانه فرم‌های دایره‌ای‌شکل و نرم در کنار خط‌های صاف، گویی بیننده را مقابل یک اثر سینمایی روایی با داستانی پرکشش و موسیقی گوش‌نواز حاصل از خط و بافت و فرم می‌نشاند.
درم‌بخش، راه‌های مختلف و متنوعی برای رسیدن به ایده‌های پرشمارش دارد که ویژه ذهن خلاق اوست؛ از جمله آن‌که او ابتدا یک فرم را در ذهن تجسم می‌کند و با تجزیه آن به فرم‌های تازه می‌رسد. به‌طور نمونه در اثری سه‌صحنه‌ای، ابتدا دونفر به سمت مکعبی در حرکتند. در صحنه دوم درحالی‌که با دقت به آن مکعب نگاه می‌کنند، هرکدام نیمی از آن را برمی‌دارد و مخاطب در صحنه آخر به‌یکباره می‌بیند که آن‌ها دو روزنامه را از مکعب جدا کردند و در حال خواندن آن‌ها از هم جدا شدند! (صفحه۱۴) این‌که هنرمند از یک فرم دور از ذهن به مفهوم و شکل تازه‌ای دست می‌یابد، یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های کامبیز درم‌بخش است. به‌عنوان یک مخاطب آثار کامبیز که تلاش می‌کند به لایه‌های پنهان ذهن او دست‌ یابد، بر این باورم که او سه مرحله را پشت‌سر می‌گذارد تا به اثر نهایی دست یابد. اول آن‌که با دقتی ویژه به «کشف» معنا و فرم می‌پردازد. در گام بعدی او از آن کشف، خود دچار «حیرت» می‌شود و برای انتقال این حیرت که ذهن او را به تحرک و هیجان واداشته، آن را بر روی کاغذ جان بخشیده و می‌آفریند. درم‌بخش، تو را به نگاه دقیق‌تر پیرامون‌ات دعوت می‌کند؛ دیدن و کشف چیزهای ساده و روزمره‌ای که به‌خاطر تکرار، به چشم نمی‌آیند. مینیمالیسم، حرف اول را در آثار این هنرمند می‌زند. او هرگز خود را درگیر طراحی‌های پیچیده نمی‌کند؛ هرچند رسیدن به این خلوص در فرم و محتوا حاصل سال‌ها جست‌وجوگری است. آن‌چه برای او اهمیت دارد، انتقال معنا و ارتباط فرم و خط است تا به رخ‌کشیدن تکنیک و به عبارتی بزک‌کردن اثر.
درواقع درم‌بخش به جوهر اصلی کارتون که همان سادگی در فرم و محتواست، دست یافته. همین نگاه است که احساس کارهای او را دوچندان می‌سازد. کتاب «داستان‌های دیدنی»، دریچه‌های متنوعی را به جهان پیرامون ما می‌گشاید. جهان‌بینی کامبیز، جغرافیای خاصی را دربر نمیگیرد بلکه او یک کارتونیست با دغدغه‌های جهانی است. مفاهیم بسیاری را در این کتاب می‌توان جست‌وجو کرد: اقتصاد، هنر، اندیشه، طبیعت، گفت‌وگو، ورزش، تکنولوژی و چالش انسان معاصر با آن و بسیاری مفاهیمی که کتاب را از غنای ویژه‌ای برخوردار کرده است. در اثری جالب می‌بینیم که مرد با کالسکه بچه وارد صحنه می‌شود و در مرحله بعد در حال ساکت‌کردن اوست. در صحنه سوم او را بغل می‌کند و در آخرین مرحله شاهد آن هستیم که درواقع بچه‌ای در کار نبوده و او لپ‌تاپ خود را چون فرزندی در آغوش کشیده و شروع به کارکردن با آن می‌کند! (صفحه ۴۱) این طنز تلخ، روایت انسان معاصر است که تکنولوژی‌زدگی، او را به جایی کشیده که اشیاء بی‌جان را جایگزین انسان کرده است! هنر دیگر درم‌بخش، بیرون‌کشیدن مضامین از دل فضاهایی است که هرگز به‌راحتی به ذهن آدمی نمی‌رسد. او حتی «عشق» را از دریچه دودکش خانه‌ها به تصویر می‌کشد؛ در جایی که دودهای دو خانه مجاور هم در تلاقی با یکدیگر، هم را در آغوش می‌کشند و در فضا به حرکت درمی‌آیند! (صفحه۴۹) هنرمند بزرگ ما گاهی با قراردادن فرم‌ها در جاهای نامتعارف، مخاطب را سر کار میگذارد و طنزش را این‌گونه در ذهن او ماندگار می‌کند! (صفحه۵۱) «داستان‌های دیدنی»، یک کلاس آموزش است. کلاسی که به ما نحوه نگرش و جهان‌بینی کامبیز درم‌بخش را به دنیای پیرامونش نشان می‌دهد و دنباله‌داربودن داستان‌ها، نحوه رسیدن او به ایده‌ نهایی را بیش‌تر آشکار می‌کند. بخش زیادی از این کارها را در نمایشگاه‌های مختلف او و یا در مجله «همشهری داستان» دیده بودم اما عرضه آن در یک کتاب منسجم که حاصل همکاری مشترک هنرمند، ناشری حرفه‌ای و گرافیستی آشنا و خلاق، شیرینی این آثار را چندین‌برابر کرده است. حسن کریم‌زاده به‌عنوان طراح گرافیک این مجموعه با طراحی چشم‌نواز و دسته‌بندی هوشمندانه آثار براساس درونمایه‌های مشترک، کتاب را از زاویه گرافیک نیز فاخر و منحصربه‌فرد کرده است. این ویژگی را می‌توان از همان جلد کتاب دریافت که عنوان اثر را به شکل دنباله‌دار به تصویر کشیده و با محتوای کتاب، پیوندی شیرین و دلچسب زده است.


دیدگاه‌ها(۰)