۱۳۹۶ چهارشنبه ۲۹ شهريور
شماره‌های پیشین:
شماره ۱۳۹۶ - ۱۳۹۵ يکشنبه ۲۹ اسفند
زن در نگاه هاشمي
شهربانو امانی-نماینده ادوار پنجم و ششم مجلس شورای اسلامی

نگاه مرحوم آیت‌الله هاشمی‌رفسنجانی به زنان براساس آموخته‌ها و باورهای مکتب دینی‌اش بود که همواره سعی در به‌روزکردن و ارتقای آنها داشت. این باورها و آموخته‌ها همیشه در سبک مدیریتی و سخنوری او دیده می‌شد. من بر این باورم كه  آیت‌الله هاشمی‌رفسنجانی از همان ایامی که کار تدوین کتاب «امیرکبیر، قهرمان مبارزه با استبداد» را آغاز کرد، بر این اعتقاد بود که همه موانع در مسیر رشد و اعتلای ایران اسلامی را از میان بردارد یا حداقل مانع از رشد آنها شود؛ بنابراین می‌توان تلاش او را برای تغییر نگاه سنتی جامعه به زنان و توانایی‌های آنان در این راستا ارزیابی کرد.

نگاه ویژه مرحوم آیت‌الله هاشمی‌رفسنجانی به زن و جایگاه زن در خانواده و جامعه از همان بدو تشکیل زندگی مشترکش با خانم عفت مرعشی هویداست. همراهی‌ها، همدلی‌ها و همفکری‌های او با همسرش همه نشانگر این واقعیت است که او عمیقا زن را به عنوان مکمل مرد قبول و به توانایی زنان باور داشته است. در همین راستا هم هست که خانم عفت مرعشی پابه‌پای او در مبارزات علیه رژیم شاه نقش‌آفرینی داشته است. آن‌چنان که حتی در اکثر سفرهای خارجی آیت‌الله هاشمی‌رفسنجانی که قبل از انقلاب و برای هموارکردن مسیر مبارزاتی انقلاب صورت می‌گرفت، عفت مرعشی یار و همراه آیت‌الله بود.
متقابلا خاطرات آیت‌الله هاشمی سرشار است از یاد‌آوری نقش‌آفرینی‌های همسرش و کمتر زمانی را می‌توان یافت که جای نقش‌آفرینی عفت مرعشی در تصمیم‌گیری‌های ایشان خالی باشد. او در خاطراتش همواره از قهر و آشتی‌هایش، همفکری‌هایش و مشورت‌گرفتن‌هایش از عفت مرعشی گفته است. همسری که همراهی و همدلی او با یکی از مبارزان اصلی علیه رژیم گذشته و یکی از چهره‌های بی‌بدیل جمهوری اسلامی، خانه آیت‌الله هاشمی را به مأمن مبارزان، خانواده زندانیان سیاسی و حتی آسیب‌دیدگان از ترورهای سال‌های اول انقلاب بدل کرد و این مأمن همواره به قلب آسیب‌دیدگان آرامش می‌بخشید. به همین دلیل هم هست که من معتقدم آیت‌الله هاشمی و عفت مرعشی هم‌کفو و هم‌وزن هم بودند، این هم‌وزنی عفت مرعشی بود که سبب شد جایگاه هاشمی‌رفسنجانی؛ چه در تاریخ مبارزات سیاسی‌اش و چه پس از آن، یعنی در زمان مسئولیت‌های متعددش به جایگاهی ویژه و صاحب نفوذ تبدیل شود.
مرحوم آیت‌الله هاشمی‌رفسنجانی در بیشتر سخنرانی‌هایش و حتی در خطبه‌های نمازجمعه‌اش برای تغییر نگاه جامعه سنتی کشور به زن و توانایی‌های زنان تلاش می‌کرد و مدبرانه و به‌گونه‌ای سخن می‌گفت تا هم به زنان اطمینان دهد جایگاهشان در عرصه مدیریتی جامعه احیا خواهد شد و هم قشر سنتی جامعه علیه او اعلام موضع نکنند و به سدی علیه تدابیر او بدل نشوند.
آیت‌الله هاشمی‌رفسنجانی وقتی به ریاست‌جمهوری رسید، همگام با برنامه‌هایش برای بازسازی کشور پس از سال‌های جنگ، برای نخستین‌بار پس از انقلاب دفتری را در نهاد ریاست‌جمهوری به همسرش عفت مرعشی به عنوان «دفتر همسر رئیس‌جمهور» اختصاص داد تا این دفتر با فعالیت‌های ویژه و گسترده‌اش در حوزه‌های فرهنگی- اجتماعی و به‌ویژه حوزه زنان و خانواده برای ورود زنان به عرصه مدیریتی کشور برنامه‌ریزی و تلاش کند.
من بر این باور هستم که آیت‌الله هاشمی‌رفسنجانی هموارسازی مسیر مدیریتی زنان در کشور را از خانواده خودش شروع کرد و به همسرش عفت مرعشی جایگاهی داد که یک جمله او می‌توانست تأثیرگذار و خبرساز باشد. از سوی دیگر هم، ورود و پیشی‌گرفتن دختران آیت‌الله هاشمی‌رفسنجانی در مسائل سیاسی و اجتماعی کشور در مقایسه با پسرانش نیز نکته دیگری است که از نگاه مثبت او به توانایی‌های زنان خبر می‌دهد.
او هیچ‌گاه مانع یا محدودیتی برای نقش‌آفرینی همسر و دو دخترش در عرصه سیاسی- اجتماعی قائل نشد. در همین راستا هم بود که دختر کوچک او- فائزه هاشمی- با قرارگرفتن در رأس جایگاه مدیریتی ورزش بانوان توانست ورزش زنان را از رکود و رخوتی که به دلیل بی‌توجهی در سال‌های نخستین انقلاب و پس از جنگ به آن دچار شده بود، خارج کند و حوزه ورزش زنان برای سال‌های متمادی در عرصه‌های بین‌المللی بدرخشد. موفقیت فائزه هاشمی و اعتماد آیت‌الله هاشمی به توانمندی‌های مدیریتی دخترش آن‌چنان بود که فائزه را در انتخابات پنجمین دوره مجلس شورای اسلامی با رأی درخورتوجهی راهی پارلمان کرد.
نکته دیگری که می‌خواهم به آن اشاره کنم این است که آیت‌الله هاشمی‌رفسنجانی در مقوله سبک حجاب و پوشش زنان پس از پایان جنگ نیز گام‌هایی اساسی برداشت. او همواره با توسل به نظر امام (ره) درباره بحث اجتهاد زمان و مکان درباره سبک حجاب و رنگ حجاب زنان سخنرانی‌های ماندگاری کرد که تأثیرگذار هم واقع شد.
صاحب‌دفترشدن همسران رئیس‌جمهور از زمان ریاست‌جمهوری آیت‌الله هاشمی‌رفسنجانی تنها گام او در جهت ارتقای جایگاه مدیریتی زنان نبود. سمت و سوی دولت‌های سازندگی هم همواره به سمت تحقق‌بخشیدن به مطالبات زنان کشور بود که به دلیل تحمیل جنگ هشت‌ساله عراق عليه ایران ناکام مانده و فضایی برای توجه به آنها باقی نمانده بود. او در دولت اول و دوم سازندگی به‌شدت پیگیر احقاق مطالبات زنان بود و حتی در تکاپو بود که یکی از معاونت‌های ریاست‌جمهوری را به زنان اختصاص دهد اما آن‌طور که وزیران کابینه او می‌گویند، به دلیل مخالفت اعضای هيئت دولت با حضور زنان در نشست‌های کابینه- به دلیل ایجاد محدودیت در مزاح‌ها و جدل‌های آقایان دولتمرد- هاشمی‌رفسنجانی از این تصمیم منصرف می‌شوند و به زنان جایگاه مشورتی می‌دهند. پس از این ابراز مخالفت به دستور هاشمی‌رفسنجانی در وزارت کشور وقت، کمیسیون بانوان استان‌ها و شهرستان‌ها دایر شد و فضایی را به وجود آورد که دامنه فعالیت‌های مدیریتی زنان را گسترش داد. در پی ایجاد فضا برای حضور مدیریتی زنان در دولت سازندگی، جمعیت زنان نماینده در این دوران در مجلس پنجم با حضور 9 زن به دو برابر مجلس قبلی ارتقا یافت- 
مجلس پنجم تا قبل از دوره اخیر مجلس شورای اسلامی رکورددار جمعیت زنان نماینده بود- و به این ترتیب در انتخابات مجلس پنجم شورای اسلامی بود که به جز تهران استان‌های اصفهان، کرمانشاه، مشهد و تبریز هم صاحب نماینده زن شدند.من بر این باورم که آیت‌الله هاشمی‌رفسنجانی؛ چه در زمان ریاست‌جمهوری‌شان و چه پس از آن، همواره در تکاپوی ارتقای جایگاه مدیریتی زنان بودند و در این مسیر ریل‌گذاری‌های درستی انجام دادند.
 نمونه دیگر فعالیت‌های او برای ارتقای جایگاه زنان در جامعه از طریق تأسیس دانشگاه آزاد اسلامی صورت گرفت؛ به این صورت که در این دانشگاه دیگر خبر از سهمیه‌های جنسیتی به نفع مردان نبود و زنان می‌توانستند بر اساس توانایی‌های علمی و علاقه‌مندی‌هایشان در رشته‌هایی که در آزمون سراسری امکان جذب نداشتند، مشغول به تحصیل شوند و از لحاظ علمی فرصت برابری برای علم‌اندوزی زنان و مردان فراهم شد. نکته دیگری که دوست دارم در پایان به آن اشاره کنم، دید همراه با احترام آیت‌الله هاشمی‌رفسنجانی به زنان بود. او همواره در دیدار‌های فردی و جمعی که با زنان داشت، برای آنها احترام ویژه‌ای قائل بود.


دیدگاه‌ها(۰)