۱۳۹۶ چهارشنبه ۶ ارديبهشت
شماره‌های پیشین:
شماره ۱۳۹۶ - ۱۳۹۵ يکشنبه ۲۹ اسفند
هاشمي‌رفسنجانی و دفاع مقدس
سردار حسين علايي-فرمانده نیروی دریایی سپاه در دفاع مقدس

گرچه از زمان شروع جنگ عراق با ايران، آيت‌الله هاشمي‌رفسنجاني به عنوان رئيس مجلس شوراي اسلامي و همچنين نماينده امام خميني در شوراي عالي دفاع، همواره در تصميم‌سازي‌ها و تصميم‌گيري‌هاي جنگ برای دفاع از تماميت ارضي كشور نقش مهمي ايفا كرده است، اما آنچه ايشان را در تاريخ معاصر ايران ماندگار كرده، تلاش‌ها و اقداماتي است كه وي براي خاتمه‌دادن به جنگ تحميلي انجام داد.
زماني كه اولين جلسه شوراي‌عالي دفاع 22 روز پس از آغاز جنگ تشكيل شد، هاشمي‌رفسنجاني به عنوان رئيس مجلس يكي از اعضاي فعال آن بود. پس از دوران رياست‌جمهوري بني‌صدر، ايشان به عنوان سخنگوي شوراي‌عالي دفاع با مصاحبه‌هاي خود و نيز با ايراد سخنان تحليلي در خطبه‌هاي نماز جمعه، به طور مرتب مردم را در جريان وقايع و رويدادهاي جنگ قرار مي‌داد و برای اميدواري و افزايش روحيه جامعه مي‌كوشيد.
شناخت اوليه آقاي هاشمي‌رفسنجاني از نيروهاي مسلح، به زمان سربازي ايشان در پادگان باغشاه تهران برمي‌گردد كه پس از حوادث و قيام خونين 15 خرداد 1342 ايشان را در حوزه علميه قم دستگير و به سربازي اعزام كردند. تجربه چگونگي مقابله ارتش شاهنشاهي در جريان نهضت اسلامي در سال 1357 با مردم معترض به نظام سلطاني در خيابان‌ها كه نهايتا منجر به پيروزي انقلاب اسلامي شد، نيز بر شناخت ايشان از ظرفيت‌ها و محدوديت‌هاي نظامي افزود. پس از پيروزي انقلاب اسلامي، ايشان از جمله كساني بود كه در تأسيس سپاه پاسداران انقلاب اسلامي نقش داشت و با سران ارتش ارتباط نزديك‌تري پيدا كرد.
با حمله نظامي عراق به ايران و حضور بيشتر ايشان در جبهه‌ها در مقاطع مختلف جنگ، بر آشنايي آقاي هاشمي با تاكتيك‌هاي عملياتي و چگونگي به‌كارگيري جنگ‌افزارها در ميدان نبرد افزوده شد و آرام‌آرام ايشان با تمامي ابعاد مسائل نظامي و عملياتي آشنا شد، به‌ گونه‌اي كه در جلسات با فرماندهان در قرارگاه‌هاي عملياتي به بحث و تبادل‌ نظر درباره مناطق عملياتي مي‌پرداخت. شايد بتوان ايشان را به عنوان يكي از برجسته‌ترين سران كشور در فهم و درك مسائل نظامي در دوران دفاع مقدس تلقي كرد كه هم با انواع جنگ‌افزارها آشنا شده بود و هم از تاكتيك به‌كارگيري آنها سر درمي‌آورد.
در روزهاي اول پس از پيروزي انقلاب اسلامي، ايشان به همراه شهيد آيت‌الله دكتر بهشتي از جمله افرادي در شوراي انقلاب بودند كه با پيشنهاد دكتر ابراهيم يزدي، وزير امور خارجه دولت موقت، براي پس‌دادن هواپيماهاي پيشرفته F14 به آمريكا مخالفت كردند و باعث شدند اين هواپيماها و ساير جنگ‌افزارها و تسليحات نظامي در كشور باقي بمانند و نقش مهمي را در دوران جنگ در دفاع از آسمان ايران به‌ويژه جزيره خارك ايفا كنند. البته بايد به ياد داشت كه در آخرين روزهاي حكومت پهلوي و در دوران چندروزه نخست‌وزيري شاپور بختيار، آمريكايي‌ها توانستند با حضور ژنرال هايزر در ايران تعدادي از قراردادهاي خريد تسليحات و جنگ‌افزارهاي نظامي از جمله هواپيماهاي F16 را لغو كنند و باعث تضعيف بنيه نظامي ايران شوند.
هاشمي‌رفسنجاني در ايام دفاع مقدس مقبول اكثر فرماندهان ارتش و سپاه بود و سران ارتش و سپاه، بسياري از مشكلات خود را از طريق ايشان حل مي‌كردند. شايد به همين دليل بود كه امام خميني ايشان را كه رئيس مجلس شوراي اسلامي بود، براي هماهنگي بيشتر بين ارتش و سپاه انتخاب كرد و از سال 1362، ايشان حضور مستقيم‌تري در جبهه‌ها پيدا كرد و سرانجام در روزهاي پاياني جنگ، امام وي را براي جانشيني فرماندهي كل قوا برگزيد.
در سال‌هاي آخر جنگ، آقاي هاشمي‌رفسنجاني به اين نتيجه رسيده بود كه «حضور نظامي آمريكا در خليج‌ فارس»، «به‌كارگيري جنگ‌افزارهاي شيميايي به وسیله ارتش عراق»، «حمله گسترده عراق به مناطق مسكوني»، «جنگ نفت‌كش‌ها» و «سكوت جامعه جهاني» در برابر جنايات صدام، بيانگر آن است كه قدرت‌هاي بزرگ «نمي‌خواهند» و «نمي‌گذارند» جمهوري اسلامي ايران «برنده جنگ» و پيروز نهايي صحنه عمليات باشد. بنابراين ايشان به دنبال راه‌حلي براي پايان‌دادن به جنگ با حفظ حقوق ايران بود. راه‌حل ايشان تصرف منطقه‌اي مهم و استراتژيك از دشمن و سپس مذاكره براي واداركردن دولت عراق به پذيرش خواسته‌هاي ايران بود. از ديد ايشان، استفاده از تلاش‌هاي ديپلماتيك و توجه به ظرفيت شوراي امنيت سازمان ملل نيز مي‌توانست در اين راستا به كمك آيد. عمليات‌هاي والفجر 8 و كربلاي 4 و 5 به عنوان عمليات‌هاي سرنوشت‌ساز بر همين مبنا انجام شد و رزمندگان اسلام با اجراي اين عمليات‌ها توانستند تمامي اروندرود را به تصرف خود درآورند و صورت‌مسئله بهانه صدام براي جنگ را پاك كنند. تدوين قطع‌نامه 598 كه پس از پيروزي‌هاي بزرگ ايران در قطع ارتباط عراق با درياي آزاد و خليج‌ فارس انجام شد و براي اولين بار آتش‌بس و عقب‌نشيني نيروهاي طرفين مخاصمه به مرزها را در بند اول خود جاي داده و حرف از تعيين آغازگر جنگ زده بود، مي‌توانست در شرايطي مورد توجه ايران قرار گيرد كه آقاي هاشمي‌رفسنجاني اين فرصت را از دست نداد.
در چهار ماه آخر جنگ با حمايت قدرت‌هاي جهاني و كشورهاي عربي حاشيه خليج فارس از صدام حسين، اوضاع به نفع ارتش عراق در جبهه‌ها تغيير يافت. درحالی‌که پس از حمله عراق به فاو و شلمچه، منافقان به مهران حمله کرده بودند و احتمال حمله ارتش عراق به جزایر مجنون وجود داشت، آقای هاشمی‌رفسنجانی در روز سه‌شنبه 31/3/1367 به کرمانشاه سفر کرد و در محل قرارگاه رمضان مستقر شد. ایشان در همان شب پس از دریافت گزارش وضعیت جبهه‌ها، به فرمانده كل سپاه گفتند: «قبل از این سفر به اتفاق رئیس‌جمهور و احمدآقا در روز جمعه 27/3/1367 خدمت امام رفتیم. وضع جبهه‌ها، نیروها، امکانات کشور و اوضاع دشمن را برای امام تشریح کردیم و دو راه «بسیج نیروها و امکانات برای جنگ» یا «پذیرش ختم جنگ» را برای امام مطرح کردیم». ديدگاه آقاي هاشمي‌رفسنجاني اين بود كه جنگ را با پذیرش قطع‌نامه 598 تمام کنیم. سرانجام امام خميني با پذيرش آتش‌بس و قبول قطع‌نامه 598 در 27 تيرماه 1367 به جنگ هشت‌ساله پايان دادند و نهايتا در دوران رياست‌جمهوري آقاي هاشمي‌رفسنجاني، صدام حسين تسليم خواسته‌هاي ايران شد و دوباره معاهده 1975 الجزاير را پذيرفت و جنگ به صورت واقعي خاتمه يافت. 
در مجموع زندگي پر از حادثه آيت‌الله هاشمي‌رفسنجاني با غروب ناگهاني ايشان در سالگرد قيام مردم قم در 19 دي ماه توانست يك درس به‌يادماندني براي علاقه‌مندان به صلح و سازندگي باشد. در بازگشت از مراسم ختم آيت‌الله هاشمي‌رفسنجاني كه با خودروي سردار مصطفي ايزدي از حسينیه امام خميني بيرون مي‌آمديم، در كوچه هم‌جوار بيت رهبري آقاي دكتر عباس شيباني از مبارزان عليه طاغوت و از اعضاي شوراي انقلاب و عضو فعلي شوراي شهر تهران را ديديم كه عازم منزل بود. ايشان را سوار كرديم تا برسانيم. سردار ايزدي از وي خواست سخن و نكته‌اي را براي ما بگويد. ايشان این شعر را براي ما خواند:
با همه خَلق جهان گرچه از آن
 بيشتر گمره و كمتر بِه‌رَهند
آن‌چنان زيْ كه چو مُردي بِرَهي
نه چنان زيْ كه چو مُردي برَهند
به‌هرحال مي‌توان گفت: آيت‌الله هاشمي‌رفسنجاني با رحلت خود از رنج‌هاي دوران پايان عمر كه بر خود و خانواده‌اش رفت، رهيد.


دیدگاه‌ها(۰)