۱۳۹۶ سه شنبه ۹ خرداد
شماره‌های پیشین:
شماره ۱۳۹۶ - ۱۳۹۵ يکشنبه ۲۹ اسفند
خاورميانه منتظر سياست‌هاي ترامپ
داوود هرميداس‌باوند-تحليلگر امور بين‌الملل

جامعه جهاني در سالي كه گذشت، اتفاق‌هاي مهمي را به چشم ديد و بر همين اساس نگراني‌هاي زيادي را پشت‌سر گذاشت و هم‌اكنون موانعي را پيش‌روي خويش مي‌بيند و البته اميدواري‌هاي زيادي را نيز تجربه كرده است. اگر بخواهيم سرفصل‌هاي شاخص سال گذشته را بررسي كنيم، بايد به مسئله انتخاب چهره راديكالي به نام «دونالد ترامپ»، به عنوان رئيس‌جمهوري كشور مهم و مؤثر آمريكا، شرايط پيش‌روي منطقه استراتژيك خاورميانه، پديده شوم و هزينه‌سازي چون ترور و سرنوشت برجام به عنوان يكي از مهم‌ترين قراردادهاي 10 سال اخير اشاره كنيم.

ترامپ‌،  تهديد!
دونالد ترامپ در حالي بالاخره ساكن كاخ سفيد شد كه كمتر كسي در اوايل رقابت‌هاي انتخاباتي ايالات متحده ورود چنين چهره‌اي به اتاق بيضي‌شكل را پيش‌بيني مي‌كرد. اما او در عين ناباوري هيلاري كلينتون را شكست داد تا نه‌تنها آمريكايي‌ها، بلكه مردم سرتاسر جهان نگران آمريكايي باشند كه قرار است تا 2020 با نظر و نگاه ترامپ اداره شود. اين چهره با شعار اسلام‌ستيزي و مقابله با مهاجران، آراي مردم را به سمت خودش جلب كرد و با شعارهاي پوپوليستي خودش را در كسوت رياست‌جمهوري ديد؛ نتيجه چنين اتفاقي آن بود كه اكنون نظام بين‌الملل با چالش‌هايي جدي مواجه شده است. ترامپ با تخريب دولت باراك اوباما و طرح اين شعار كه با اخراج مهاجران مشكل اشتغال را برطرف مي‌كند، مردم كشورش را فريب داد تا فضا به گونه‌اي رقم بخورد كه حتي كشورهايي چون آلمان و فرانسه هم به اين تصميم برسند كه در ساختار ديپلماسي خود تغييرهايي به وجود بياورند و از آمريكاي ترامپ كمترين آسيب ممكن را ببينند. بنابراين ساختارهاي سياسي و اقتصادي موجود، چه در خاور دور و چه در آمريكا و اروپا، به فكر تعديل وضع موجود و تعيين استراتژي‌هاي جديد افتادند. در راستاي همين دغدغه مي‌توان به انتقادهاي صريح آنگلا مركل و فرانسوا اولاند و همچنين تظاهراتي  اشاره كرد كه اروپا، استراليا و خودِ آمريكا نسبت به برخي از برنامه‌هاي رئيس‌جمهور جديد انجام دادند. در حالي جامعه آمريكا چنين واكنش‌هايي را در اشل بسيار كوچك‌تر، هنگام جنگ با ويتنام، تجربه كرده بود كه تنها به اعتراض دانشجويي ختم شد.

خاورميانه‌،  متلاطم!
بحران‌هاي خاورميانه همواره هم كشورهاي اين منطقه و هم كشورهاي ديگر جهان را درگير خود مي‌كند. مهم‌ترين مسئله سال گذشته و حتي چند سال اخير را بايد «سوريه» بدانيم و شرايطي كه اين كشور را تا گريبان در بحران فرو برده است. دمشق با گذشت شش سال براي حل اين مسئله چشم به همكاري و اراده مشترك روسيه و آمريكا دوخته است. بنابراين نظام بين‌الملل، خاورميانه و البته سوريه و مردم اين كشور چشم‌انتظارند تا با مشي و سياست‌هاي ترامپ در اين پرونده آشنا شوند. نكته معلوم اما اين است كه براي روسيه، سوريه گزينه‌اي است تا مسكو به عنوان «محلل» در منطقه شناخته و درنهايت زمينه بهبود روابط با واشنگتن براي كاخ كرملين هموار شود. بشار اسد هم مشخصا منتظر است تا ببيند ترامپ به موضع اوباما متعهد مي‌ماند يا اينكه رفتار ديگري اتخاذ خواهد كرد؛ البته اسد و ولاديمير پوتين آشكارا از ايجاد منطقه امن در اين كشور ناراضي هستند. اين در حالي است كه كشورهايي چون تركيه و عربستان كه براي ايجاد تحول در خاورميانه سرمايه‌گذاري وسيعي كرده بودند، شكست سياسي سختي را متحمل شدند. آنكارا و رياض كه از اوباما به دليل ممانعت از اقدام تنبيهي عليه دولت سوريه به‌شدت ناراضي‌ بودند، حالا به تماشا نشسته‌اند تا خط‌مشي جديد آمريكا در قبال خاورميانه را ببينند. آنان همچنان اميدوارند كه ايالات‌متحده، اسد را بركنار كند تا اهداف‌شان را محقق‌شده ببينند.

ترور‌،  پررنگ!
تروريسم همچنان به بهانه دفاع از حق اسلام از سوی گروه‌هايي كه ادعاي پوشالي مسلمان‌بودن را دارند، تمامي جهان را با تهديدهايي جدي مواجه مي‌كند. تروريسم در حالي در اروپا نفوذ پيدا كرده كه آنچه انجام مي‌گيرد، در كنار اروپا، كشورهاي اسلامي‌ای‌ مانند عراق و پاكستان و تركيه را هدف قرار داده است؛ به طوري كه رسانه‌هاي جهان هر روز آمادگي پوشش تحركات تروريستي را دارند.
شايد به همين دليل يكي از شعارهاي اصلي ترامپ این بود كه با ازبين‌بردن تروريسم بين‌المللي مي‌تواند آرامش را به جهان تزريق كند كه البته تشكيك‌هايي جدي در اين‌باره وجود دارد؛ چراكه خنثي‌سازي عمليات‌هاي تروريستي اكنون به دليل كثرت گروه‌هاي تروريستي بسيار دشوار شده و به همين دليل باراك اوباما در ماه‌هاي پاياني رياستش بر آمريكا، با صراحتي خاص عنوان كرد ريشه‌‌كن‌كردن تروريسم حداقل 10 سال زمان مي‌برد. از سوي ديگر، بُعد ايدئولوژيك و ارزشي ترور، باعث شده تا مقابله با آن به امري دشوار تبديل شود. اما از آنجايي كه اين پديده همه جهان را تهديد مي‌كند و آرامش و امنيت را به‌طور تمام‌وكمال به مخاطره مي‌اندازد، بي‌شك تصميم‌گيران بين‌المللي تمام تلاش خود را به كار خواهند بست تا با همكاري با يكديگر حمله‌هاي نابهنگام را به كمترين ميزان خود برسانند؛ هرچند نبايد فراموش كرد كه كشورها به‌‌تنهايي قادر به مهار گروه‌هاي تروريستي نيستند و لازمه به‌بن‌بست‌كشاندن پديده سياه ترور، اجماع جهاني و البته لازمه اجماع جهاني هم اراده كافي براي هم‌صدايي است. جهان روزهای حساسي را سپری می‌کند؛ مشکلات تمام‌نشدنی اقتصادی که حتی پیشرفت در کشورهای صاحب اقتصاد را با مانع‌هایی جدی روبه‌رو کرده است؛ پدیده هزینه‌ساز تروریسم که متأسفانه در حال تبدیل‌شدن به بدعتی عادی است و به همین میزان امنیت و در نتیجه آسایش را از جوامع مختلف در پنج قاره سلب کرده است؛ نزاع‌های داخلی که عموما کشورهای جهان‌سومی درگیرش هستند تا هم منافع خود را در خطر ببینند و هم مصالح منطقه‌ای را آسیب‌پذیر کنند و البته دونالد ترامپی که به واسطه اختیارداری در ایالات متحده آمریکا به‌تنهایی می‌تواند نظمِ نظام بین‌الملل را با چالش‌هایی جدی مواجه کند. اینها باعث شده تا جامعه جهانی تا سال‌ها روي آرامش را نبيند. بنابراين مي‌توان نتیجه‌گیری کرد که صاحبان قدرت بیش از پیش باید تمامي هم‌وغم خود را به کار بگيرند تا بلکه آرامش را به دنیای پیرامون خود تزریق کنند؛ آرامشی که لازمه‌اش عبور از افراطی‌گری، واقع‌بینی و... است؛ کشورها بايد بتوانند، با هم‌صدایی، هم موانع داخلی خود را از بين ببرند و هم جهان را به جایی برسانند که با چالش‌های کمتری دست‌‌وپنجه نرم كند.


دیدگاه‌ها(۰)