۱۳۹۶ سه شنبه ۹ خرداد
شماره‌های پیشین:
شماره ۱۳۹۶ - ۱۳۹۵ يکشنبه ۲۹ اسفند
امنیت در شرق زير ذره‌بين ديپلماسي
میرمحمود موسوی-سفیر اسبق ايران در هند و پاکستان

اهمیت موضوع امنیت برای هر کشوری درحال‌حاضر ایجاب می‌کند که علاوه بر اوضاع داخل به تحولات منطقه‌ای و جهانی به طور مستمر و نظام‌مند توجه داشته باشد. در این میان، اهمیت همسایگان در بالاترین درجه قرار می‌گیرد. برای کشور ما به دلیل موقعیت جغرافیای سیاسی آن و آنچه در منطقه می‌گذرد، این اهمیت مضاعف است و توجه و تأمل بیشتری طلب می‌کند. لازم است روند کلی و همچنین تک‌تک تحولات بدون اغماض زیر ذره‌بین تجزیه و تحلیل، ارزیابی شود. اضافه بر آن باید توجه داشت که وضعیت خطیر منطقه، حتی کشورهای خارج از منطقه را هم وادار کرده که در سال‌های اخیر به طور پیوسته و روزانه تحولات را زیر نظر داشته باشند. بر این اساس و از همین نگاه به طور فشرده در این نوشته به مهم‌ترین تحولات یک سال گذشته کشورهای همسایه در خاور مرزهایمان پرداخته می‌شود.پاکستان، هم در حوزه امور داخلی و هم در حوزه امور خارجی، با مسائل جدی روبه‌روست و در ادامه وضعیت سال‌های پیشین نتوانسته است امنیت مناسبی برای مردم کشورش فراهم کند. در داخل کشور هرچند تا حدودی حکومت متکی بر صندوق‌های رأی است اما حضور پرقدرت خانواده‌های صاحب ثروت در صحنه سیاسی در قالب احزاب سهم مردم را در حکومت کاهش می‌دهد. بنابراین ادامه فساد در دستگاه‌های مختلف حکومت یک مشکل جدی برای امر توسعه در این کشور است. از نظر اقتصادی هرچند تلاش‌هایی از سوی دولت و بخش خصوصی صورت می‌گیرد اما موانعی جدی کماکان بر سر راه تحول در این کشور وجود دارد. فساد در دستگاه‌های دولتی، ناامنی حاصل از فعالیت گروه‌های افراطی، فقدان زیربنای اقتصادی مناسب و نیاز به انرژی از جمله اصلی‌ترین مشکلات است. بر همین اساس است که با وجود نیروی انسانی ارزان در این کشور، دولت آن نتوانسته است سرمایه‌های خارجی را برای تولید جذب کند. اگر دولت بتواند حتی در یکی، دو مشکل که در بالا ذکر شد اصلاحاتی به وجود آورد، تأثیرات مثبت آن در اقتصاد این کشور مشاهده خواهد شد.در زمینه مشکل افراطی‌گری در پاکستان باید گفت قدم‌های مثبت و تحسین‌برانگیزی برداشته شده است. به دنبال حمله افراطیون به نظامیان، ارتش این کشور اقدامات حساب‌شده و گسترده‌ای را در مناطق شمال غربی پاکستان انجام داد و توانست به میزان درخورتوجهی اوضاع امنیتی را در کنترل خود بگیرد. هم‌اکنون حجم عملیات گروه‌هایی نظیر طالبان پاکستان و سپاه صحابه به نحو چشمگیری کاهش پیدا کرده است. همین مبارزه در کراچی جریان دارد. اما نظر به اینکه برخی احزاب سیاسی و بعضی جریانات وابسته به قدرت، نوع خاصی از مافیای قدرت را در سال‌های گذشته در جهت اهداف خود در کراچی به کار گرفته‌اند، اقدام ارتش و دولت بسیار سخت‌تر پیش می‌رود.موضوع مهم دیگر که در سال گذشته در رأس اخبار این کشور بود و از سوی رسانه‌ها و مردم دنبال می‌شد، طرح عظیم کریدور پاکستان به چین است. این کریدور با سرمایه‌گذاری چین در رقمی بالای 48 میلیارد دلار اجرا خواهد شد. تزریق رقم ذکرشده می‌تواند در زمینه ایجاد اشتغال و توسعه زیربنای کشور قدم بسیار بلندی باشد. با توجه به ابعاد طرح مورد بحث، این قضیه به طور جدی از سوی هند پیگیری می‌شود. نوعی نگرانی جدی در مواضع دولت هند از این طرح و نزدیک‌ترشدن پاکستان و چین مشاهده می‌شود. از طرف دیگر باید توجه کرد که چنین سرمایه‌گذاری‌ای از سوی چین یک اقدام راهبردی تلقی می‌شود که ورای اهداف دوجانبه و حتی منطقه‌ای چین ارزیابی می‌شود. این نکته نباید از قلم بیفتد که مسیر این کریدور از منطقه مورد تنازع و مناقشه کشمیر می‌گذرد. این امر از سوی هند هم مورد اعتراض قرار گرفته است. همچنین رقابتی که این طرح کریدور با طرح بندر چابهار دارد، بُعد دیگر مطلب است. رقابتی که می‌تواند مثبت باشد، به شرطی که مدیریت آن به دست دستگاه دیپلماسی کشورمان باشد نه دیگران.افغانستان سال گذشته را با زخم‌های دیرین خود سپری کرد، اختلافات داخلی که سال‌های دراز است این کشور را آزار می‌دهد. از زمانی که محمد داودخان در تیرماه 1353 با کودتایی ظاهرشاه را برکنار کرد، مشکلات این کشور آغاز شد و با گذشت چندین دهه هنوز نمی‌توان تاریخی برای پایان دردهای مردم این کشور تعیین کرد. سال گذشته هم عملیات جنایتکارانه و کور افراطی‌های طالبان تعداد بیشتری از مردم و نیروهای دولتی را به کام مرگ فرستاد. هرچند برخی از رهبران این گروه کشته و جابه‌جا شدند ولی مشکل در جای خود باقی است. دخالت سایر دولت‌های منطقه‌ای یکی از عوامل تشدید اختلافات در این کشور است. رقابت‌های موجود در منطقه کار را برای یافتن راه‌حل مسائل این کشور سخت می‌کند؛ هرچند برخلاف گذشته هیچ اشتهایی از سوی دولت‌های غربی برای حضور به سبک استعماری در این کشور مشاهده نمی‌شود. متأسفانه قدم‌هایی که در سال‌های اخیر برداشته شده بیشتر مثل قرص مسکن عمل کرده است زیرا به ریشه‌های تاریخی سیاسی مشکلات پيچیده منطقه توجه لازم نشده است. حضور گروه‌های افراطی و آموزش آنها در مناطق شمالی این کشور، پدیدارشدن داعش در داخل مرزهای این کشور و عضوگیری و عملیات به وسیله این جریان، ادامه تولید و قاچاق مواد مخدر، ادامه داستان تلخ فساد گسترده در حاکمیت و سیاست‌های اشتباه برخی دولت‌های منطقه از جمله مهم‌ترین مسائلی است که باید موجب استمرار نگرانی از خطرهای جدی برای همه باشد.هند را نمی‌توان همسایه ندانست؛ هرچند مرز مشترکی میان آن کشور با ما نیست. در سال گذشته برداشته‌شدن تحریم‌های مرتبط با قضایای هسته‌ای باعث شد با افزایش خرید نفت از سوی هند، اهمیت آن کشور برای ایران باز هم به جایگاه پیشین بازگردد. وجود یک دموکراسی رو به کمال در این کشور باعث شده فارغ از فشارهای نیروهای مسلح، سیاست‌مداران هندی دولت‌ها را براساس نمایندگی مردم اداره کنند و با وجود داشتن جمعیت یک‌میلیارد‌و‌200‌میلیون نفری، قدم‌های بلندی برای بهبود زندگی مردم بردارند. رشد اقتصادی بالای هفت‌و‌نیم درصد برای کشوری با این جمعیت بالا، اتفاقی نیست و نشانگر برنامه‌ریزی درست دولت هند است. اما در کنار موفقیت‌های اقتصادی، مهم‌ترین مسئله‌ای که سال گذشته در این کشور مورد بحث قرار گرفت، تصمیم ناگهانی دولت به تعویض اسکناس‌های درشت بود که موج بزرگی از نارضایتی را به دنبال داشت. این مطلب اصلی‌ترین و مهم‌ترین مطلب مورد بحث آزاد در 400 کانال تلویزیونی هند بود. سیاست خارجی فعال دولت نارندرا مودی از حزب بی‌جی‌پی در محورهای مختلف قدم‌های مثبتی برداشت. سیاست از پیش آغازشده از سوی دولت حاضر یعنی اولویت بهبود روابط با همسایگان دنبال شد؛ هرچند پاکستان یک استثنا بود. روابط با سایر کشورهای آسیایی از دیگر محورهایی بود که در کنار گسترش رابطه با دولت‌های اروپایی و آمریکا در سال گذشته مورد توجه دستگاه دیپلماسی هند بود. اصلی‌ترین محور در این فعالیت‌ها، استفاده از دیپلماسی برای افزایش قدرت سیاسی- اقتصادی هند بود که در مجموع نتیجه مثبتی برای این کشور در ارزیابی‌ها مشاهده می‌شود. در پایان این مطلب و در یک جمع‌بندی خلاصه باید گفت در شرق کشورمان همراه با فرصت‌های ارزشمند، تهدیدات جدی هم باید مورد توجه مسئولان باشد.


دیدگاه‌ها(۰)