۱۳۹۶ شنبه ۶ خرداد
شماره‌های پیشین:
شماره ۱۳۹۶ - ۱۳۹۵ يکشنبه ۲۹ اسفند
بررسی علل عدم بازتاب مناسب عملکرد پررنگ امدادگران هلال‌احمر در حوادث
هلال کم‌رنگ

مردم آنها را با کاور سرخ و سفید و سگ‌هایشان بیشتر می‌شناسند؛ خودشان هم می‌دانند که با همه کم‌و‌کاستی‌ها، بیشترین اعتماد و نگاه‌های مردم چه در تصادف جاده‌ای خودرو و چه در آتش‌سوزی یک قطار به آنهاست. شبکه گسترده داوطلبان و نیروهای هلال‌احمر در عین اشکالات و کمبودهای بسیار، در زمانی محدود، خودشان را به محل حوادث می‌رسانند و به قول یکی از امدادگران که به شوخی می‌گفت: سیل باشد؛ هلال، آتش‌سوزی باشد؛ هلال، ریزش ساختمان باشد؛ هلال، سقوط هواپیما باشد؛ هلال...؛ یعنی ما نمک ماجرا هستیم که اگر نباشیم، ماجرا جمع نمی‌شود، اما آخرش هم انگارنه‌انگار که بوده‌ایم و کسی حرفی از حضور ما نمی‌زند. در حوادث تلخ و دلسردکننده‌ای که همه ما خاطره حضور در برخی از آنها را هم داریم، شاید همراه‌ترین و نزدیک‌ترین نیروهای حاضر در میدان به مردم و آسیب‌دیدگان، همین نیروهای هلال‌احمر هستند که کاورهای سرخ و سفیدشان، خیلی زود خاکی و سیاه و روغنی می‌شود. امدادگران و نیروهای جمعیت هلال‌احمر خیلی خوب و پیشوازانه نقص‌هایشان را در کنار همه داشته‌هایشان می‌پذیرند. مرتضی سلیمی، سرپرست سازمان امداد و نجات جمعیت هلال‌احمر، بسیاری از نقدها و کاستی‌ها در اعلام و پوشش عملکرد هلال‌احمر در حوادث را قبول دارد و می‌گوید، اتفاقا این موضوع یکی از موارد آسیب شناسایی‌شده در سطح جمعیت است که در حال بررسی است و به همین دلیل مدتی است که برای سازمان سخنگو معرفی شده است. او می‌گوید اولین آمار و آنالیزهای مربوط به حوادث را بدون وقفه روی مرکز کنترل و هدایت عملیات هلال‌احمر قرار می‌دهیم که حتی رسانه‌ها هم قابلیت دسترسی به آن را دارند، اما متأسفانه نیروهای اطلاع‌رسانی ما با نیروهای عملیاتی هماهنگی لازم را ندارند تا این آمار و اطلاعات به‌موقع و درست منعکس شود.
سلیمی این موضوع را که اقدامات هلال‌احمر در حوادث پوشش مناسب ندارد، قبول ندارد و می‌گوید: ما ارتباط و تعامل خوبی با رسانه‌ها و تلويزیون داریم و از همان ابتدای وقوع حادثه در محل هستیم، اما به واسطه برخی صلاحدیدها، از جمله حفظ اعتماد مردم در ارائه اطلاعات حادثه، عجله نمی‌کنیم. او افزود: مردم به ما اعتماد دارند و در شرایط بحرانی چشمشان به این آمار است و به همین دلیل سعی می‌کنیم قطعی‌ترین آمار را ارائه کنیم تا اعتماد مردم حفظ شود. سرپرست سازمان امداد و نجات جمعیت هلال‌احمر می‌گوید ما در کوتاه‌ترین زمان ممکن پس از حوادث از عوامل حاضر در آن عملیات تقدیر و تشکر می‌کنیم، اما این تقدیر و تشکر به‌‌ویژه درباره داوطلبان نباید به گونه‌ای باشد که انگیزه‌های آنها را تحت‌ تأثیر قرار دهد و روحیه داوطلبی کم شود. او افزود: مجموعه‌ای مثل هلال‌احمر، داوطلب‌محور است و تجربه نشان داده، مواردی از اقدامات را که در بوق و کرنا کرده‌ایم، اثر معکوس و منفی روی داوطلبان گذاشته است. اتفاقا فدراسیون جهانی هم این روند را معقول می‌داند و استانداردهایی را در حمایت و تشکر از نیروها دارد.
سیدحمید جمال‌الدینی، معاونت آموزش، پژوهش و فناوري جمعيت هلال‌احمر هم که این روزها درگیر یک طرح فراگیر و همگانی برای مردم و البته برای به‌روزترشدن عملکرد هلال‌احمر به نام «خادم» است (خانواده آماده در مخاطرات) نظر آسیب‌شناسانه‌تری دارد. او تأکید دارد در چرخه مدیریت بحران و حتی پوشش آن، نگاه تک‌بُعدی کرده‌ایم و همواره در مرحله اقدام و مقابله بوده‌ایم و به مراحل قبل و بعد آن خوب توجه نکردند. او می‌گوید در موضوع آمادگی یکی از مهم‌ترین مسائل، مقاوم‌سازی و آمادگی سازه‌ها در مقابل حادثه و یکی دیگر آموزش است که می‌توانند نسبت به هم هم‌پوشانی داشته باشند، اما ما درباره هر دو این موارد، اقدامات جدی و مهمی نداشته‌ایم.
طبق آماری که مجموعه هلال‌احمر ارائه داده است، ضریب خطر در کشور  از 10 در سطح هشت است و سالانه هفت‌ درصد تولید ناخالص ملی کشور هم صرف حوادث می‌شود. در‌عین‌حال ما کشوری هستیم که در معرض خطریم و بیش از 50 درصد شهرهایمان در مسیر سیل و 99 درصد شهرهایمان در خط زلزله هستند و با وجود همه اینها آمادگی خانوار ما از صد در حد 9.3 درصد است. در چنین شرایطی یکی از ارگان‌های اصلی مرتبط با مردم و مورد اعتماد آنها چه اقداماتی برای افزایش این ارتباط و بازکردن راه بیشتر به میان مردم داشته است؟ جمال‌الدینی می‌گوید اگر هنوز نیروهای هلال‌احمر جايگاه خودشان را آن‌طور که بايد پیدا نکرده‌اند، به خاطر آموزش‌ها و کمبودهایی است که ما در این حوزه در این سال‌ها داشته‌ایم. او می‌گوید: از بودجه نزدیک به هزار‌میلیاردی هلال‌احمر در شکل خوب آن نزدیک به 200 میلیارد تخصیص داده می‌شود و از این میزان هم با محاسبه هزینه‌های جاری و پرسنلی که به بودجه آموزش اضافه می‌شود، تنها 20 تا 25 میلیارد تومان و با محاسبه همه سرفصل‌های آموزش و آموزش همگانی نزديك به صد میلیارد تومان در این بخش هزینه می‌شود. او یکی از نقدها را پرکشیدن اعتبارهای مربوط به آموزش که کل اعتبار مربوط به آموزش همگانی را به هلال‌احمر نمی‌دهد و این سرفصل در همه مجموعه‌ها وجود دارد و اعتباری برای آن می‌گذارند، اما عموما صرف امور دیگر می‌شود و می‌توان گفت این بودجه‌ها در جایی رصد و پایش نمی‌شوند.
این مدیر هلال‌احمر می‌گوید: ما در تقسیم‌بندی‌هایمان تهران و آموزش آن را جدا از کل کشور نمی‌دانیم، اما واقعا بودجه‌های ما در مقابل بودجه شهرداری تهران هیچ است و در عمل عملکردی تقریبا برابر داریم.
او افزود: واقعیت این است که در آموزش همگانی در کلان کشور موفق نبوده‌ایم و شرایط فعلی گویای این است که عملکردمان اشتباه، کم یا غیرهدفمند بوده است. در هر کاری که شاخص نباشد و نقطه هدف را ندانیم موفق نخواهیم بود. براساس پژوهش‌ها در حوزه ایجاد نگرانی برای مردم، موفق بوده‌ایم؛ یعنی زمانی نگرانی در شهر تهران نسبت به حادثه زلزله حدود 18 درصد بوده و حالا این رقم به 42 درصد رسیده است. البته اینکه مردم را بترسانیم، بدون آنکه فرمول جایگزین مناسبی را به آنها بدهیم، اشتباه است و به‌مرور دچار بی‌تفاوتی می‌شوند و مثلا می‌گویند: «یک پلاسکو ریخت این‌طوری شهر به هم ریخت، پس اگر زلزله بیاید، همه می‌میریم، پس بی‌خیال».
معاونت آموزش، پژوهش و فناوري جمعيت هلال‌احمر اذعان دارد در ایجاد ارزش اجتماعی آموزش بین مردم و جاانداختن مسئله همراهی با هلال‌احمر موفق نبوده‌اند و می‌افزاید: باید قبول کنیم تا زمانی که هر نهادی احساس کند به جای تسهیل‌کنندگی، پدر و مادر و فرمانده مردم و گروه‌های مردمی است، شرایط به سمت پراکندگی می‌رود و محور نوآوری می‌خشکد. واقعیت این است که در هر حادثه‌ای، به جای برخورد واقع‌بینانه می‌خواهیم با یک دستورالعمل از یک اتاق کل کشور را به‌خط کنیم؛ هنوز هم این نگاه از چند دهه قبل تاکنون مانده است و خود هلال‌احمر هم این روحیه را تا حد زیادی دارد.  او افزود: این ایراد شامل هلال‌احمر هم هست و ما هم بخشی از این نقص هستیم؛ هلال‌احمر دیده‌بان علمی ندارد، در مستندسازی ضعف دارد، در آموزش همگانی اشکال دارد، در بسیاری از موارد نقش فرماندهی را ایفا کرده، بسترساز حضور بخش خصوصی و گروه‌های مردمی نبوده و سعی نکرده از ظرفیت مسئولیت‌پذیری بخش‌های خصوصی استفاده کند و در نهایت در پوشش عملکرد خود ضعیف بوده است.
جمال‌الدینی می‌گوید ما تصویری از عملکردها در هر حادثه و حوادث مشابه نداریم؛ چراکه در دهه‌های گذشته در همه حوادثی که رخ داده، مستندسازی نداشته‌ایم تا از هر حادثه درس بگیریم و تکرار اشتباهات را نداشته باشیم و می‌افزاید: هیچ ارگانی و مسئولی اقرار به اشتباه نمی‌کند؛ چون بخشی از لیوانی که درباره خالی‌بودن آن صحبت می‌کنیم، پر است و خدمات همین هلال‌احمر با همه اشکالات و نقص‌ها، با خدمات بسیاری از ارگان‌ها قابل ‌مقایسه نیست.
این مقام مسئول در بیانی صریح می‌گوید: هلال‌احمر در انعکاس اقدامات خوب هم دچار مشکل است که مثلا این پوشش خبری زمانی باشد که نزدیک انتخابات نباشد تا برداشت انتخاباتی نشود. درعین‌حال همیشه این شائبه وجود دارد که با اقرار به اشتباه مجموعه را تخریب می‌کنیم؛ چرا‌که فضای نقد منصفانه نداریم. علاوه بر اینها ما نمی‌توانیم نقدی کنیم که خودمان قائل به آن نباشیم؛ یعنی هلال اشکالاتی را مطرح می‌کند که در خودش هم وجود دارد و حالا در طرح «خادم» این اهتمام را داریم که بسیاری از اشکالات را برطرف کنیم.
معاونت آموزش، پژوهش و فناوري جمعيت هلال‌احمر  در ادامه این آسیب‌شناسی به «شرق» می‌گوید: بخش زیادی از نیروهای ما داوطلب هستند و خوب و بد‌بودن و کیفیت این نیروها متناسب با اعتبارات و هزینه‌های ماست و با توجه به همین شرایط می‌توانیم از این نیروها انتظار داشته باشیم. در همین شرایط هم به نیروهای ما ایرادات زیادی را درست و غلط وارد می‌کنند. مثلا همواره پلیس راهور نیروهای ما را در فوريت‌هاي پس از حادثه و حوادث جاده‌ای دخیل می‌دانند و وزیر صنعت می‌گوید ایراد از ماشین نیست، راننده تخمه می‌خورد. این تحلیل‌ها واقعی نیستند و تصویر اشتباهی از نیروهای ما ارائه می‌دهند.
آنچه را درباره ارائه تصویر واقعی و همه‌جانبه از نیروهای هلال‌احمر در همه حوادث وجود دارد، نیروهای امدادگر به شکلی نزدیک‌تر مطرح می‌کنند. میلاد ارجمندکیا، یکی از امدادگران جمعیت هلال‌احمر است که حدود 9 سال قبل در سه مجموعه امداد و نجات، جوانان و داوطلبان هلال‌احمر حضور داشته و فعال بوده است. او می‌گوید هلال، مجموعه‌ای مردم‌نهاد بوده و باید باشد و این اندازه رشد هلال‌احمر و نیروهایش در حدی بوده که به آنها اجازه و جای رشد داده‌اند و اگر بیشتر نشده برای این است که بیشتر بها نداده‌اند.
او به «شرق» گفت: ارگان‌های دولتی و از جمله وزارت کشور و مدیریت بحران درباره نیروهای هلال‌احمر بی‌مهری و بی‌توجهی دارند و می‌افزاید: فرازونشیب برنامه‌ها و اولویت‌های کاری در جمعیت هلال‌احمر، تخصیص بودجه‌ها و معرفی اقدامات نیروها، معمولا با حاشیه و جانبداری است و عموما نمی‌گذارند اثرگذاری جمعیت هلال‌احمر دیده شود.
ارجمندکیا تأکید دارد مردم در همه حوادث اعتمادی چندین برابر به نیروهای هلال‌احمر دارند و وقتی نیروهای هلال را با آن لباس سفید و سرخ و آن هلال سرخ می‌بینند، خیالشان راحت می‌شود؛ درحالی‌که در همین حوادث کوچک و بزرگ آن بخشی که کمتر از همه به آنها پرداخته می‌شود، همین نقش نیروهای هلال‌احمر است. البته این امدادگر هلال‌احمر می‌گوید، مجموعه هلال‌احمر هم در پوشش فداکاری‌ها و تلاش‌های نیروهای خود کاستی‌های زیادی دارد.
مصطفی عباسی، یکی دیگر از امدادگران قدیمی جمعیت هلال‌احمر است که سال‌ها در قالب گروه‌های داوطلب فعال بوده است. او می‌گوید بسته به اینکه حادثه در چه سطح و در چه فاصله‌ای از شهرهای بزرگ مثل تهران باشد، شرایط امدادو‌نجات تفاوت دارد و در توضیح بیشتر می‌گوید: اگر حادثه در حوزه یک وزارتخانه یا مجموعه شهری باشد، در نهایت همه عملیات را به نام آنها تمام می‌کنند؛ مثلا در حادثه سقوط بالگرد در دریاچه چیتگر، آتش‌نشانی شهر تهران مسئول بود که از ما کمک خواستند و تقریبا کل عملیات را هلال‌احمر انجام داد و در نهایت هم گزارش عملیات را به نام آتش‌نشانی تمام کردند. در مثال دیگر هم اگر در جاده‌ای یا در قطاری حادثه‌ای رخ دهد، آمار ما ذیل آمار نهایی این مجموعه‌ها قرار می‌گیرد و آنچه برای مردم و مسئولان در رسانه‌ها بزرگ می‌شود عملکرد سایر مجموعه‌هاست.
او می‌گوید: عملکرد روابط‌عمومی هلال‌احمر در پوشش آنچه به شکل واقعی در عملیات‌ها و سایر برنامه‌های هلال‌احمر رخ می‌دهد، ضعیف بوده و هست، اما به نظر می‌رسد بخشی از این نبود پوشش برای آن است که هنوز برنامه مشخصی درباره اعلام اطلاعات و آمار حوادث وجود ندارد و نیروهای هلال بارها به خاطر ارائه این اطلاعات و آمار سرزنش شده‌اند. به همین دلیل، درباره ارائه عملکردها مصلحت‌اندیشی‌های زیادی می‌شود و به همان نسبت پوشش اخبار و اتفاقات هم عقب افتاده یا حتی انجام نمی‌شود. او می‌گوید بارها نیروهای هلال‌احمر پس از ورود به عملیات و اقدام، با دلسردی و حمایت‌نشدن از طرف مسئولان بالاسری خود مواجه شده‌اند و بسیاری از آنها ترجیح می‌دهند وارد چنین فضاهایی نشوند تا تبعات منفی هم برایشان ایجاد نشود. این امدادگر هلال‌احمر می‌گوید باید به سمتی برویم که جایگاه امدادگر هلال‌احمر فارغ از ارگان خود، جایگاهی قابل قبول برای مردم باشد و می‌افزاید: این موضوع که عملکرد ما به نام ارگان‌های دیگر تمام می‌شود، دیگر تبدیل به امری عادی شده است و همه ما به‌خوبی می‌دانیم یکی از دلایل این امر عملکرد مجموعه هلال در پوشش اخبار و اتفاقات داخلی است که باید اصلاح شود. عباسی می‌گوید بسیاری از امدادگران بدون هیچ چشمداشتی برای نجات جان مردم وارد حوادث می‌شوند و عموما انتظار تشویق و ارتقا ندارند، اما همین که این اقدامات دیده شود، حتی به شکل درون‌گروهی و به ‌صورت سازمانی از آنها تقدیر شود، ارزش زیادی دارد.

 


دیدگاه‌ها(۰)