۱۳۹۶ دوشنبه ۲۹ آبان
شماره‌های پیشین:
شماره ۱۳۹۶ - ۱۳۹۵ يکشنبه ۲۹ اسفند
رسانه‌ها و نجومی‌ها
معصومه اصغری

رسانه‌ها در دوره‌ها و اتفاقات بزرگ و کوچک، منعکس‌کننده عملکرد و رفتارهای سازمان‌ها و گروه‌ها و مردم بوده‌اند و دراین‌میان به نوعی خودشان و عملکردشان هم آزموده شده است. نمی‌توان به‌صراحت و قطعیت حکم کلی داد که بیشتر رسانه‌های ما درصد یا بخش زیادی از استقلال تحریری خود را به دلایل مختلفی، از جمله مصلحت‌گرایی، کسب درآمد یا همراهی و هم‌گرایی یا آنچه خط قرمز تعریف می‌شود، از دست داده یا کنار گذاشته‌اند، اما در برخی از مقاطع حساس، نشانه‌های این وضعیت نسبتا آشکار، چنان گویا است که نمی‌توان به‌سادگی از کنار آن گذشت. در موضوعاتی همچون «فیش‌های حقوقی» رسانه‌های مختلف اصلاح‌‎طلب و اصولگرا و مستقل ورودهای متفاوتی به موضوع داشتند؛ اصولگرایان از منظرهای مختلف به این موضوع پرداختند؛ از جمله هجمه علیه دولت و اصلا‌ح‌طلبان در مقام بیان واقعیت و نقد به دولت؛ اما آیا همین اندازه از پوشش یک اتفاق مهم را درباره سایر اتفاقات سال جاری داشتیم؟ آیا در موضوع مشابهی که به «املاک نجومی» معروف شد و حتی در عنوان هم شباهت زیادی به ماجرای فیش‌های نجومی داشت، رسانه‌ها يكسان عمل کردند؟
موضوع شفافیت در عملکرد مالی شهرداران از زمان حواشی‌ای که برای غلامحسین کرباسچی،  شهردار تهران، به وجود آمد تاکنون وجود دارد؛ اما آیا مطالبه و پیگیری رسانه و در ادامه مردم، برای شفافیت، به همان اندازه هم واقعی و جدی پیگیری شده است؟  در این سال‌ها مواردي از عملکرد مالی شهرداران تهران، از جمله محمود احمدی‌نژاد و محمدباقر قالیباف رسانه‌ای شد. مواردی مانند 320 میلیارد تومان هزینه فاقد سند دوران احمدی‌نژاد در شهرداری تهران و  در دوره قالیباف حسابرسی سال 92 و پرونده‌ای که به «املاک نجومی» معروف شد.
در این موضوع ویژه، آن‌قدر حواشی و اتفاقات خاص وجود دارد که بررسی مجدد برخی عملکردهای رسانه‌ای پیرامون مواجهه با آن خالی از لطف نیست؛ خبرنگارها عموما در ماجراهایی که برایشان جذاب است، سرنخ را می‌گیرند و جلو می‌روند؛ گاهی این جلو‌رفتن ساعتی و گاه یک سال طول می‌کشد. در جریان آنچه رسانه‌ها در ماجرای املاک واگذارشده در شهرداری تهران پیگیری کردند، با وجهی بیرونی و دیده‌شده و وجهی دیده‌نشده روبه‌رو هستیم.
عموما اظهارات اعضای شورای شهر تهران در صحن علنی، کلید ورود به یک ماجراست؛ یک عضو در صحن علنی تذکری می‌دهد و جرقه‌ای به خرمنی می‌اندازد. «شرق» پیش از انتشار گزارش املاک نجومی، در جریان این موضوع قرار داشت؛ اما پس از اعلام و اشاره ضمنی به موضوع در صحن علنی شورای شهر، با گرفتن چند گفت‌وگوی تکمیلی با سایر اعضای شورا، از جمله مهدی چمران، رئیس شورا، اولین گزارش در‌این‌باره را روز سوم شهریور سال 95 منتشر کرد. در آن گزارش به صورت کلی و بدون اشاره به فردی خاص، به اصل موضوع و ادعاي مالی موضوعی که پیرامون آن بحث درگرفت، اشاره شده بود. واکنش اولیه به این گزارش اگر‌چه چندان جدی نبود، اما بازخورد آن در رسانه‌های دیگر و فضای شبکه‌های اجتماعی بسیار زیاد بود.
پس از آن شهرداری تهران، در واکنش به این گزارش جوابیه‌ای به «شرق» ارسال کرد که این جوابیه در تاریخ هشتم شهریور منتشر شد. یک روز بعد و در نهم شهریور هم روزنامه کیهان در صفحه اول خود تیتر دوِ صفحه یک را با انتشار مطلبی با تیتر «دست‌اندازی به بیت‌المال خیانت است؛ چه در شهرداری چه در دولت» به همین موضوع اختصاص داد. چند روز بعد و در دوازدهم همان ماه، شهردار تهران در جلسه‌ای با کارمندان شهرداری تهران پاسخی کوتاه درباره این موضوع داد، با‌این‌حال تا پیش از آن، روزنامه‌های رسمی کشور به‌ندرت به این موضوع ورود کردند. بخش عمده بار خبری درباره این موضوع در خبرگزاری‌ها و روزنامه‌ها (به جز تلويزیون) پیگیری شد و پوشش اخبار به نقل از افراد و به‌ویژه اعضای شورای شهر تهران و پوشش تشنج در شورا بود.
البته همین اندازه ورود در موضوع هم در شرایطی که بسیاری از رسانه‌ها هیچ‌گونه پوشش خبری‌ای دراین‌باره نداشتند، جالب توجه بود؛ به عنوان مثال حتی تعدادی از روزنامه‌هایی که به جریان مخالف شهرداری تهران شناخته می‌شوند، به این موضوع مهم خبری توجه و درباره آن خبر یا گزارشی کار نکردند.
تفاوت‌های نجومی
از جمله موضوعات مشابه پرونده املاک نجومی که به رسانه‌ها هم کشیده شد، ماجرای فیش‌ها یا حقوق‌های نجومی بود. در جریان پوشش رسانه‌ها (به جز تلويزیون) از ماجرای فیش‌های نجومی که حتی تا امروز هم ادامه دارد، رسانه‌های منتقد و مقابل دولت، به‌شدت به اين موضوع پرداختند و این مسئله را به موضوعات مختلفی ربط دادند.
به عبارتی، رسانه‌های اصولگرا گاه تند و گاه طعنه‌وار در دوره‌ای طولانی، موضوع فیش‌های نجومی را اهرم فشار کردند؛ اما درباره املاک نجومی اغلب با جبهه‌گیری یا حالتی تدافعی برخورد کرده و در اغلب مواقع، نه‌تنها هیچ اشاره‌ای به موضوع نکردند، بلکه در نقد و مخالفت با پرداختن دیگر رسانه‌ها به آن نیز مطالبی را منتشر می‌کردند.
در‌این‌میان تنها رسانه‌های اصولگرایی که بر خلاف انتظار، نگاهی میانه‌رو در پرونده املاک نجومی داشتند، روزنامه کیهان و سایت خبری «رجانیوز» بود. این رسانه‌ها در دو، سه نوبت مطالبی در نقد ماجرای املاک نجومی نوشتند. اگرچه این حجم از مطالب در برابر حجم بسیار پرشمار مطالب درباره موضوع فیش‌های نجومی که هنوز هم انتشار آنها ادامه دارد، ناچیز است، اما همین میزان از پرداختن به موضوع درخور توجه بود. در کنار این، نحوه پوشش رسانه‌های اصلاح‌طلب و حامی دولت نیز درباره این دو موضوع به نسبت رسانه‌های اصولگرا بسیار متفاوت و چشمگیر بود؛ به عنوان مثال برخی از رسانه‌های اصلاح‌طلب همان‌طور که موضوع املاک را نقد می‌کردند، در موضوع حقوق‌های نجومی نیز ورودی جدی و همه‌جانبه در نقد عملکرد دولت داشتند؛ به گونه‌ای که حتی تا حدی با نقد دولت هم مواجه شدند.
در این جدول تعداد تیترهای بازه زمانی سوم شهریور تا 18 آبان در صفحه اول روزنامه‌های مختلف کشور آمده است.


دیدگاه‌ها(۰)