۱۳۹۶ پنج شنبه ۱۰ فروردين
شماره‌های پیشین:
شماره ۱۳۹۶ - ۱۳۹۵ يکشنبه ۲۹ اسفند
طرح‌هایی برای موزه‌های آينده
هادي آذري

موزه‌ها همواره محلی برای نگهداری و به‌نمایش‌گذاشتن گنجینه‌های تاریخی و هنری بوده‌اند و به همین خاطر شاید کمتر موجودیت مستقل‌شان مورد توجه قرار گرفته است. این در حالی است که شکل ظاهری و ساختار موزه‌ها تأثیر زیادی بر نحوه تعامل ما با آثار به نمایش درآمده در آنها دارد. موضوع فضای نمایش از اواخر دهه 1970 و با مطرح‌شدن ایده مکعب سفید نگاه‌ها را به خود معطوف کرد. در واقع ایده مکعب سفید بر این مسئله انگشت می‌گذاشت که فضای نمایش آثار هنری باید فضایی یکدست و عاری از هرگونه شکست، فرورفتگی و برجستگی باشد؛ به‌طوری‌که بتواند اثر را در تمامیتش به مخاطب عرضه کند. در این تعریف، هیچ عنصری در فضای نمایش نباید نگاه مخاطب را از اثر به خود معطوف کند تا بیننده بتواند در نهایت تمرکز و توجه با اثر مواجه شود. از دیگر سو، آنچه به نظر در دهه‌های اخیر تجدید نظر و بازنگری در طراحی موزه‌ها را به یک دغدغه جدی بدل كرده، شکل‌گیری اشکال نوینی از هنر از قبیل هنر اجرا و چیدمان است که در فضای سنتی و متعارف نمایشی مجالی برای بروز نمی‌یابند. در این رابطه می‌توان به کتاب طرح‌هایی برای موزه تاریخ ملی اشاره کرد که مدتی پیش به بازار آمد. با‌این‌حال، بعد از تورق کتاب و صحبت با معماران جوانی که در این کتاب آثارشان به چاپ رسیده، به این نتیجه رسیدم که می‌توان این کتاب را «طرح‌هایی برای موزه‌های قرن بیستم و یکم» نام نهاد. سه شرکت معماری نوپای اروپایی سه ایده متفاوت برای معماری موزه‌های آینده دارند که در ادامه به بررسی آنها خواهیم پرداخت.

تالار بزرگ
یک تالار بزرگ مرکزی ما را به‌سرعت به یاد موزه تیت مدرن می‌اندازد. اگر این نوع از معماری را دوست دارید، پس شاید این طرحی باشد که در آینده نزدیک رؤیای شما درباره موزه‌ها را به حقیقت بدل کند. این طرح با عنوان «تالار تاریخ» از یک دیوار بلند 10طبقه با فضاهایی نمایشی تشکیل شده که بر فراز یک تالار عظیم ساخته می‌شود که در آن نمایشگاه‌هایی در اندازه مختلف را می‌توان ترتیب داد. از خود دیوار هم بازدیدکننده می‌تواند ببیند در تالار چه اتفاقی می‌افتد و همین طور بالعکس. در واقع این ایده، امکان به‌نمایش‌درآمدن آثار بزرگ را ممکن می‌‌کند. حتی می‌توان آن دیوار را به گاه‌شماری از تاریخ هنر بدل کرد که بتوان در هر فضا آثاری از یک دوره تاریخی خاص را مشاهده کرد.

یک میدان‌گاه رومی مدرن
شرکت ایتالیایی «باکوه» به نظر به همان اندازه که ملهم از گذشته بوده، از آینده نیز الهام گرفته است. شاید بهترین تعبیر برای طرح پیشنهادی آنها با عنوان «فروم اولاند»، فروم یا میدان‌گاه رومی باشد. در یک سوی میدان، اتاق و فضایی برای یک مجموعه دائمی وجود دارد؛ درحالی‌که در خود میدان می‌توان رویداد‌های مختلفی از قبیل نمایشگاه، کنسرت یا حتی تجمعات اعتراضی را ترتیب داد. در واقع این طرح از انعطاف‌پذیری بالایی برخوردار است که تا حدی زیادی در تقابل با ساختار صلب موزه‌های امروزی قرار می‌گیرد که بیشتر برای هنرهای تجسمی متعارف (نقاشی، عکاسی و مجسمه) طراحی شده‌اند و کمتر با هنرهای جدید از قبیل اجرا (پرفورمنس) و چیدمان سنخیت و هماهنگی دارند. علاوه‌بر‌این، این طرح فضای گشوده‌ای دارد که مردم را به داخل خود فرا‌می‌خواند و از این طریق می‌کوشد موزه را از فضایی نخبه‌گرا به فضایی برای حضور مردم عادی بدل كند.

اتاق‌های متصل
سومین طرح بیشتر شبیه یک موزه سنتی است با یک تفاوت و تمایز عمده. شرکت معماری «مونادناک» ساختمانی فاخر با صدها اتاق متصل به هم طراحی کرده است که نوع حرکت بازدیدکننده در فضای موزه را دچار تحولی عظیم می‌کند. در واقع، به لطف ارتباط‌های تقریبا بی‌پایان میان اتاق‌ها، مسیرهای متفاوت بسیاری در موزه پدید می‌آیند که این مسئله در تقابل با مسیرهای از‌پیش‌تعیین‌شده در موزهای سنتی قرار می‌گیرد. از دیگر سو، تنوع اندازه اتاق‌ها امکان برگزاری نمایشگاه‌هایی در ابعاد و اندازه‌های مختلف را فراهم می‌آورد. آنچه درباره این طرح نظر را به خود جلب می‌کند، این است که این طرح پاسخی است به میل روزافزون مردم برای داشتن تجربه شخصی از فضای موزه. هر بازدیدکننده می‌تواند مسیر خود را انتخاب کند بدون اینکه ملزم باشد حتما مسیری خاص را برای دیدن آثار هنری طی کند. علاوه‌بر‌این، خود امکان گم‌شدن در این فضا، به تجربه بازدید از موزه و مواجهه با آثار هنری جذابیتی دوچندان می‌بخشد. در پایان گفتنی است تمامی این طرح‌ها با این هدف طراحی شده‌اند که ما را به اندیشیدن پیرامون معماری موزه‌های آینده ترغیب کنند و اگر از این منظر، بخواهیم این طرح‌ها را ارزیابی کنیم، به نظر نمره قبولی می‌گیرند.


دیدگاه‌ها(۰)