۱۳۹۶ سه شنبه ۵ ارديبهشت
شماره‌های پیشین:
شماره ۱۳۹۶ - ۱۳۹۵ يکشنبه ۲۹ اسفند
واکاوی آینده پژوهش‌های فضایی آمریکا
آیا ناسا «ترامپ»‌‌زده می‌شود؟!
محمدرضا رضائی

ناسا از سازمان‌های فضایی پیشرو و تأثیرگذار در جهان است. هیچ‌گاه نمی‌توان از نقش مهم این سازمان آمریکایی در پیشرفت‌های فضایی بشر غافل بود. اما هر بار که دولتی در آمریکا تغییر کرده، به نسبت آن، سیاست‌ها و برنامه‌های ناسا نیز دستخوش تغییر شده است. تجربه ثابت کرده دامنه این تغییرات با  دست‌به‌دست‌شدن دولت بین دو حزب فراگیر آمریکا (دموکرات‌ها و جمهوری‌خواهان)، بیشتر می‌شود و براساس قوانین آمریکا، رئيس ناسا با حکم مستقیم رئيس‌جمهوری و تأیید کنگره منصوب می‌شود. از طرفی برنامه‌ها و بودجه سالانه این سازمان باید به تصویب کنگره برسد. به همین دلیل می‌توان نتیجه گرفت که تغییر رئيس‌جمهوری در آمریکا و ساختار کنگره چقدر می‌تواند در سیاست‌های کلان فضایی این کشور مؤثر باشد. در انتخابات ریاست‌جمهوری آمریکا در سال 1395، «دونالد ترامپ» از حزب جمهوری‌خواه به پیروزی رسید. او توانست به حکمرانی هشت‌ساله دموکرات‌ها در کاخ سفید پایان دهد. به نظر می‌رسد با روی‌کارآمدن ترامپ باید تغییرات عمده‌ای در آمریکا، از جمله سیاست‌های فضایی این کشور را شاهد باشیم. در ادامه مهم‌ترین تغییرات احتمالی را بررسی کرده‌ایم.

کاهش بودجه کاوش‌های علوم زمین
«ترامپ»، در زمان رقابت‌های انتخاباتی، به‌وضوح مخالفت خود را با توافق‌نامه اقلیمی پاریس اعلام کرد و حتی از خروج آمریکا از این توافق‌نامه خبر داد. این موضوع از سوی جامعه علمی جهان با واکنش‌های بسیاری روبه‌رو شد؛ چراکه آمریکا یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان گازهای گلخانه‌ای در جهان است و از طرفی برای مقابله با این وضعیت، بیشترین هزینه را صرف می‌کند. بی‌اعتقادی «ترامپ» به موضوع کاهش گازهای گلخانه‌ای و گرمایش زمین، تأثیر مستقیمی روی ترکیب بودجه ناسا دارد، زیرا در سال‌های گذشته بخش قابل‌توجهی از بودجه ناسا در حوزه علوم زمین صرف شده است؛ مانند طراحی و ساخت نسل جدیدی از ماهواره‌های پیشرفته سنجش از دور و پایش زمین و گسترش پژوهش‌های فضایی در این زمینه. اما مشاوران فضایی «ترامپ» اعلام کردند کاهش بودجه کاوش‌های علوم زمین ناسا به منزله کاهش بودجه ناسا نیست، بلکه قرار است به کاوش‌های فضایی و اکتشافات منظومه شمسی سهم بیشتری داده شود؛ مانند افزایش بودجه طرح تلسکوپ‌های فضایی مانند جیمزوِب و کاوش در مرزهای بیرونی منظومه شمسی.

آیا دوباره به ماه می‌رویم؟
«جرج بوش» در زمان ریاست‌جمهوری‌اش طرح بازگشت انسان به ماه را مطرح کرد. طرح او به تصویب کنگره هم رسید. بوش از بازگشت انسان به ماه به عنوان هدفی میانی برای سفر سرنشین‌دار به مریخ یاد کرد. اما این طرح بوش در همان زمان با انتقادات زیادی روبه‌رو شد؛ چراکه بسیاری از کارشناسان اعتقاد داشتند این کار تکرار بیهوده تاریخ است و برای صنایع فضایی آمریکا اعتبار و دستاورد خاصی ایجاد نمی‌کند. با روی‌کارآمدن «باراك اوباما»، طرح بازگشت انسان به ماه با سفر سرنشین‌دار به سیارک‌های نزدیک به زمین تغییر کرد. اغلب کارشناسان فضایی، سفر به سیارک‌ها را طرح میانی بهتر و چالش‌برانگیزتری برای فتح مریخ می‌دانستند، چون به واسطه این طرح، انسان برای نخستین‌بار به مقصدی در فراسوی مدار ماه می‌رود. این کار از نظر فنی ارزشمندتر است و برای صنایع فضایی آمریکا اعتبار بیشتری دارد. حال که قدرت به دست «ترامپ» افتاده است، او به طرح سفر سرنشین‌دار به سیارک‌ها اعتقادی ندارد و ظاهرا به دنبال احیای طرح بازگشت انسان به ماه است. ولی هنوز مشاوران فضایی ترامپ جزئیات دقیقی از چگونگی اجرای این طرح ارائه نکرده‌اند. در صورت لغو برنامه سفر سرنشین‌دار به سیارک‌ها، به احتمال زیاد مأموریت بازگرداندن نمونه از یکی از سیارک‌های نزدیک به زمین هم لغو می‌شود، چراکه این مأموریت یکی از پیش‌قدم‌های سفر انسان به سیارک‌هاست. همچنین کارشناسان پیش‌بینی می‌کنند برنامه طراحی و ساخت پرتابگر غول‌پیکر «اس.ال.اس» هم به طور کامل لغو شود. «اس.ال.اس» پرتابگر حامل فضاپیمای اوریون برای سفر انسان به سیارک‌هاست. اما برخی از شنیده‌ها حاکی از آن است که ممکن است ترامپ این طرح را لغو نکند، بلکه توسعه آن را به شرکت‌های خصوصی بسپارد، چراکه از آن می‌توان برای پرتاب کاوشگرهای فضایی بزرگ به اهدافی در مناطق دوردست منظومه شمسی بهره برد.

وضعیت  بخش خصوصی  فضایی آمریکا
در دولت «اوباما»، قدم‌های جسورانه‌ای، برای افزایش مشارکت بخش خصوصی فضایی آمریکا در برنامه‌های فضایی، برداشته شده است. ناسا قراردادهای بلندمدتی با شرکت‌های خصوصی آمریکایی، از جمله اسپیس‌ایکس، بویینگ و اوربیتال ساینس، منعقد کرده است. براساس این قراردادها، شرکت‌های یادشده پرتابگرها و فضاپیماهای جدیدی برای خدمات‌رسانی به ایستگاه فضایی بین‌المللی ساخته‌اند. برخی از این سامانه‌های فضایی مانند پرتابگر فالکون-9 و فضاپیمای باری دراگون (متعلق به اسپیس‌ایکس) کاملا عملیاتی شدند و برخی دیگر نیز در ماه‌های پیش‌رو نخستین مأموریت‌های خود را انجام خواهند داد. ناسا حتی با شرکت‌های بویینگ و اسپیس‌ایکس برای اعزام فضانوردان به ایستگاه فضایی نیز قراردادهایی امضا کرده است. براساس برنامه، تا قبل از سال 2020، تعدادی از فضانوردان آمریکایی با فضاپیماهای بخش خصوصی به این ایستگاه سفر می‌کنند. «ترامپ» در نظر دارد نسبت به دولت «اوباما» حضور بخش خصوصی را در صنایع فضایی پررنگ‌تر کند. «ترامپ» معتقد است ناسا باید فعالیت‌های فضایی در مدار پایین زمین را به بخش خصوصی واگذار کند و خود به دنبال اجرائی‌کردن طرح‌هایی برای کاوش‌های فضایی در منظومه شمسی و حتی خارج  از آن باشد.

تداوم رهبری ناسا در کاوش‌های فضایی
«ترامپ» و گروه مشاوران فضایی‌اش، در زمان رقابت‌های انتخاباتی و پس از آن، بر تداوم رهبری ناسا در کاوش‌های فضایی جهان تأكيد داشته‌اند. آنها اعتقاد دارند باید از ناسا، به عنوان سازمانی پیشرو در فضا، برای تحقق چشم‌انداز بلندپروازانه‌اش در پایان قرن 21 حمایت کرد. در این چشم‌انداز که کنگره آمریکا هم آن را تصویب کرده، بر لزوم اعزام نخستین فضانوردان به خارج از منظومه شمسی تا پیش از پایان قرن 21 تأكيد شده است. برخی از مطرح‌ترین چهره‌های علمی جهان، ازجمله «استيون هاوکینگ»، نیز از این چشم‌انداز حمایت کرده‌اند. حال باید منتظر ماند و دید که ترامپ در تبیین و اجرای سیاست‌های فضایی خود تا چه حد موفق خواهد بود. به نظر می‌رسد «دونالد ترامپ» در این زمینه کارش چندان سخت نباشد، چراکه بخش قابل‌توجهی از اعضای مجلس نمایندگان و سنای آمریکا هم‌اکنون در اختیار هم‌حزبی‌های اوست. ولی از این نکته هم نباید غافل شد که در ماه‌های اخیر صداهای مخالف با «ترامپ» از درون حزب جمهوری‌خواه به گوش می‌رسد؛ مسئله‌ای که اگر «ترامپ» نتواند به‌خوبی آن را حل‌وفصل کند، شاید برای پیشبرد اهدافش در تمامی حوزه‌ها، ازجمله فضا، با چالش‌های جدی روبه‌رو شود.


دیدگاه‌ها(۰)