۱۳۹۶ پنج شنبه ۷ ارديبهشت
شماره‌های پیشین:
شماره ۲۸۴۴ - ۱۳۹۶ پنج شنبه ۳۱ فروردين
راه‌رفتن روی یک خط ممتد
مهرداد حجتي

بسیاری معتقدند انقلاب بیش از آنکه انقلابی سیاسی باشد، انقلابی فرهنگی بوده است؛ انقلابی برای دگرگونی مفاهیم و ارزش‌ها و البته تغییر «سبک زندگی». به‌همین‌دلیل سال‌ها تلاش گسترده‌ای صورت گرفت تا آنچه به‌عنوان مظاهر زندگی غربی بین مردم رواج داشته ریشه‌کن شود و جای آن را الگوهای تازه بگیرد. برای این منظور نهادهایی تأسیس شدند و بودجه‌های کلان در اختیارشان قرار گرفت تا برای مبارزه با مظاهر غرب هزینه کنند. در اقدامی انقلابی دستور داده شد تابلو همه مغازه‌ها و فروشگاه‌ها با اسامی غربی برچیده شوند تا تابلوهایی با اسامی ایرانی و اسلامی جای آنها بنشینند. تابلوهای قدیمی مردم را به یاد دوران طاغوت می‌انداخت و موجب خشم انقلابیون می‌شد. به ادارات ثبت‌احوال هم ابلاغ شد تا دیگر شناسنامه‌ای با نام فرنگی برای کودکان صادر نکنند. فهرستی از اسامی مجاز در اختیار آن ادارات قرار گرفت تا والدین مراجعه‌کننده از میان آنها برای کودکان خود نام انتخاب کنند. به مدارس دخترانه ابلاغ شد تا برای مانتوی معلمان و دانش‌آموزان از رنگ‌های روشن استفاده نشود. رنگ‌های تیره نظیر قهوه‌ای سیر، خاکستری تیره، سورمه‌ای و مشکی تنها رنگ‌های مجاز برای مانتو معرفی شدند. درباره لباس و وضعیت موی پسران هم به مدارس پسرانه دستوراتی ابلاغ شد؛ اینکه آنها اجازه بلندکردن موی سر را نداشتند و در طول سال تحصیلی باید موهای خود را کوتاه نگه می‌داشتند. ممنوعیت شلوار جین و پیراهن آستین‌کوتاه برای مردان هم به همه ادارات ابلاغ شد تا هیچ کارمندی اجازه نداشته باشد با شلوار جین یا پیراهن آستین‌کوتاه وارد اداره دولتی شود. رادیو و تلویزیون ملی که به صداوسیمای جمهوری اسلامی تغییر نام پیدا کرده بود، در رسالتی تازه قصد داشت تا برای جامعه انقلابی الگو‌سازی کند. ازهمین‌رو شروع به پخش فیلم‌ها و سریال‌هایی کرد تا بر زندگی مردم تأثیر بگذارد؛ آثاری کاملا متفاوت با آنچه که پیش‌تر از همان آنتن پخش شده بود. مجریان تلویزیون هم برای حضور روی صفحه گیرنده‌های مردم باید آدابی را رعایت می‌کردند. مردان حتما می‌بایست ریش یا ته‌ریش می‌گذاشتند و زنان با چهره‌های کاملا بی‌آرایش ظاهر می‌شدند. پوشش موی سر زنان هم که دیگر یک امر بدیهی بود. به تهیه‌کنندگان سینما هم همه‌ساله دفترچه‌هایی داده می‌شد تا نکات و دستورالعمل‌های ابلاغی را در فیلم‌ها رعایت کنند. چنان‌که بعدها با همین الگو برای تهیه‌کنندگان و برنامه‌سازان صداوسیما هم دفترچه‌های موسوم به سیاست‌های کلی سازمان تهیه شد تا آنها با رعایت آن سیاست‌ها، برنامه‌ای در تراز انقلاب بسازند. اگر نخستین رخداد مهم پس از انقلاب را تسخير سفارت آمریکا بدانیم، به‌یقین «انقلاب فرهنگی» دومین این رخدادهاست؛ انقلابی که قصد داشت همه مظاهر غرب را از دانشگاه‌ها بزداید و نسلی نو در آن پدید آورد. دانشگاه‌ها به‌یک‌باره تعطیل شدند. استادان و دانشجویان می‌بایست گزینش می‌شدند تا در زمان بازگشایی دانشگاه‌ها دیگر اثری از سرسپردگان به غرب وجود نداشته باشد. دانشگاه‌ها بنا بود متحول شوند. دروس جدید در دستور کار قرار گرفت و استادان تازه‌ای با گرایش انقلابی پا به کلاس‌های درس گذاشتند. برای کمبود کادر استادان، دانشگاه تربیت‌مدرس تأسیس شد تا با جذب بدون کنکور اعضای انجمن‌های اسلامی دانشگاه‌ها، استادان تراز انقلاب تربیت کند. ستادی هم به فرمان امام خمینی تشکیل شد تا بر روند تغییر دانشگاه‌ها نظارت کند. نام اين ستاد «ستاد انقلاب فرهنگی» بود؛ متشکل از افرادی که خود امام برگزیده بود. جلال‌الدین فارسی، محمدجواد باهنر، دکتر علی شریعتمداری، دکتر عبدالکریم سروش، دکتر حسن حبیبی، مهدی ربانی‌املشی و شمس آل‌احمد اعضای ستادی بودند که بعدها به «شورای انقلاب فرهنگی» تغییر نام داد و قریب‌به‌اتفاق اعضای آن هم تغییر کرد؛ همان‌طور که دستورالعمل آن هم تغییر کرد و از آن پس قرار شد تا در همه زمینه‌های فرهنگی برنامه‌ریزی و مداخله کند. اینک 38 سال از آن تاریخ می‌گذرد. در طول این چهار دهه، کشور شاهد تحولات گسترده پرشماری بوده است. از آن جمله رخداد مهم «دوم خرداد 76» که سرآغاز دوران تازه‌ای در زمینه فرهنگی بوده است. از این تاریخ در بسیاری از زمینه‌ها بازنگری صورت گرفت. سختگیری‌های بی‌مورد رفته‌رفته جای خود را به سهل‌گیری دادند و قدرت انتخاب در «سبک زندگی» بار دیگر به جامعه بازگشت. دیگر بلند‌گذاشتن موی پسران نشانه انحراف نبود و پوشیدن لباس با رنگ‌های شاد و متنوع برای دختران تظاهر به بی‌بندوباری نبود. جامعه می‌توانست زمینه‌های تازه‌ای را تجربه کند. حصار پارک‌ها هم برداشته شد و موسیقی از پستوی خانه‌ها به در آمد. فضای تازه، هوای تازه فرهنگی بود که داشت با نسل تازه شکل می‌گرفت؛ نسلی که خواهان تغییر بود. هرچند که هشت سال بعد گروهی کوشیدند تا آن فضا را دوباره به همان وضع پیشین بازگردانند، اما مقاومت نسل تازه اجازه چنین کاری را نداد.


دیدگاه‌ها(۰)