۱۳۹۶ شنبه ۴ آذر
شماره‌های پیشین:
شماره ۲۹۱۳ - ۱۳۹۶ دوشنبه ۲۶ تير
ميراث

صلح‌جویی؛ سبک زندگی یزدی‌ها
مارکوپولو پس از بازدید یزد در سفرنامه‌اش این‌گونه می‌نویسد: «یزد شهر بزرگی است که از لحاظ تجارت و رفت‌وآمد نقطه مهمی به شمار می‌رود. یک نوع پارچه ابریشمی و طلایی در آنجا بافته می‌شود که به پارچه یزدی مشهور است و به همه‌جای دنیا صادر می‌شود». با چنین تعریفی، فقط مارکوپولو نیست که از اشراف یزدی‌ها بر فنون تجارت تجلیل کرده باشد، کاپیتان کریستی که در سال ۱۸۱۰ میلادی از شهر یزد عبور کرده نیز در خاطرات خود می‌نویسد: «تمام مسافران و بازرگانان، شهر یزد را به دلیل داشتن امنیتش دوست دارند، به‌علاوه این شهر یک مرکز بازرگانی مهم میان هندوستان، خراسان، بغداد و ایران بوده و چنان‌که معروف است،  بزرگ‌ترین نقطه تجاری ایران است». درباره دلایل موفقیت یزدی‌ها در تجارت و بازرگانی سخن‌ها گفته‌اند. همه محققان و پژوهشگران حوزه مردم‌شناسی معتقدند  رفتار یزدی‌ها در حوزه تجارت، نشانه منش آنها در زندگی روزمره است اما مگر یزدی‌ها و شهر یزد چه تفاوتی با دیگر نقاط کشور دارند؟  یک) یزد را شهر مردمان آشتی‌خو، صلح‌جو و درستکار می‌نامند. مسلمانان، زرتشتیان و یهودیان در این شهر سالیان دراز با آرامش و دوستی در کنار هم زندگی کرده‌اند. همچنین در بین ایرانیان، بازاریان یزد به انصاف و عدالت در معامله مشهورند. یزدی‌ها قناعت‌پیشه و مقتصدند و در پارچه‌بافی از قدیم استاد و سرآمد دیگران بوده‌اند.  دو) یزد پیش از اسلام یکی از مرکزهای عمده آیین زرتشت بوده است، اهل شهر حتی بعد از ترک عقیده قدیمی پدران خود، باز هم همچنان شور و شوق مذهبی خویش را حفظ کرده‌اند و مقید به انجام احکام و مناسک دینی هستند.  سه) یکی از ویژگی‌های بارز یزدی‌ها، صرفه‌جویی است و صرفه‌جویی از نظر آنان به معنای به‌جا، به‌موقع و به اندازه خرج‌کردن است. علت اصلی صرفه‌جویی در یزدی‌ها، حساسیت‌شان به دخل‌وخرج، هزینه و فایده و حساب‌ و کتاب است. یزدی‌ها، صرفه‌جویی را نوعی مراقبت و دقت برای صحت خرج می‌دانند و در «مدیریت هزینه» مهارت خاصی دارند. شاید همین دقت و حساسیت در هزینه باعث شده تا دورریز و ضایعات و اسراف یزدی‌ها در محیط خانه و خانواده و حتی در سازمان‌های اقتصادی و اجتماعی کمتر از سایر نقاط کشور باشد. یزدی‌ها افرادی مقتصد نامیده می‌شوند.  چهار) یزدی‌ها اهل کار هستند و اهل کاربودن را در چهار عامل «کار، پیکار، ابتکار و پشتکار» خلاصه کرده‌اند. آنها بی‌کاری را نوعی بی‌عاری می‌دانند. کار را مایه افتخار دانسته و به کسب‌وکار سالم و حلال اعتقاد دارند و برکت را در حرکت و کار درست و درست‌کاری جست‌وجو می‌کنند. مدیریت کار برای یزدی‌ها به معنای کار مدیریتی نیست، بلکه اداره‌کردن هر کار اثربخش و ثمربخش و مفید است. آنها به علت محدودیت‌ها و محرومیت‌های اقلیمی و طبیعی توانسته‌اند با خلاقیت و ابتکار، راهکارهای متمایزی برای مبارزه با طبیعت بیابند که مهم‌ترین آنها وجود معماری یزد و بادگیرهاست که به‌عنوان شاهکار معماری در دل کویر سوزان مورد احترام جهانیان قرار گرفته است.  پنج) یزدی‌ها مردم‌داری و رضایت مشتری را مایه برکت می‌دانند و رونق کسب‌وکار حلال را در رعایت حقوق مردم و مشتری و دادوستد منصفانه یافته‌اند. با این همه در مردم‌داری و مشتری‌مداری یزدی‌ها نشانه‌هایی از آشناپذیری دیده می‌شود که این پدیده در انتخاب و استخدام کارکنان و همکاران بیشتر محسوس است. تا چند دهه قبل به‌ندرت غیریزدی در یزد و بنگاه‌ها و بازارهاي یزد دیده می‌شد. اما امروز انواع گروه‌ها در یزد فعال هستند و بیگانه‌پذیری یزدی‌ها نسبت به گذشته تغییر کرده است.

یزد در آینه مشاهیرش
تنها در ویکی‌پدیا بیش از صد چهره مهم و تأثیرگذار یزدی می‌توان سراغ گرفت؛ مشاهیری که در علوم، فقه، فلسفه، اخلاق، شعر، سیاست و فرهنگ حضوری ماندگار داشته‌اند و برخی از آنها در خط‌کشی‌های سیاسی امروز، جایگاه متمایزی یافته‌اند؛ از فرخی‌یزدی شاعر تا حاج‌احمد متوسلیان، از محمدتقی مصباح‌یزدی تا سیدمصطفی محقق‌داماد، از مهدی آذریزدی تا وحشی‌ بافقی شاعر. در این میان سخن‌گفتن از زاده‌های کویر یزد بدون دسته‌بندی سیاسی و رعایت تقدم و تأخر سخت و تا حدودی ناشدنی است،  اما می‌توان برخی از آنها را که توانسته‌اند با صفات خود در قلب مردم ماندگار شوند را این‌چنین یاد کرد، اگرچه  اگر مجالی بیشتر فراهم بود، پرداختن به علما و ائمه‌جمعه و برخی از چهره‌های بزرگ زرتشتی این منطقه از ایران باید در اولویت قرار می‌گرفت.  یکی از مشهورترین تفسیرهای قرآن را ابوالفضل رشیدالدین میبدی، مترجم و مفسر قرن ششم هـ..ق، نوشته  که زاده یزد است. اثر مشهور او «کشف‌الاسرار و عده‌الابرار» هنوز یکی از مهم‌ترین آثاری  است که در زمینه تفسیر منتشر شده است.  اگر بخواهیم در یزد فردی را به‌عنوان معلم بشناسیم، راهی جز شناخت معین‌الدین بن‌جلال‌الدین محمد یزدی (مشهور به معلم) نیست. او که معاصر روزگار آل‌مظفر بود اثری ‌گران‌سنگ به نام «مواهب الهی» دارد و معلم بسیاری از چهره‌های برجسته پس از خود بوده است.  یزد، وکلا و حقوق‌دانان فراوانی نیز به تاریخ معاصر ایران تقدیم کرده،  اما در میان آنها نام‌های امیر رکن‌الدین محمدبن نظام حسینی و پسرش محمدبن شمس‌الدین (معروف به سیدرکن‌الدین و سیدشمس‌الدین) بیش از بقیه مهم و قابل توجه است. این دو در زمانه خود یعنی قرون هفتم و هشتم هجری قمری، علاوه بر علوم زمانه، در زمینه حقوق نیز جایگاه ویژه‌ای داشتند.  بعید است  بتوان شاعری را هم‌پایه محمد فرخی‌یزدی، راسخ و استوار بر سر عهد خود با مردم یافت. شاعر لب‌دوخته‌ای که در یزد متولد شد و با بیت «شرح این قصه شنو از دو لب دوخته‌ام/ تا بسوزد دلت از بهر دل سوخته‌ام» جایگاه ویژه‌ای در میان مردم یافت و در زندان قصر تهران صیدِ زندان‌بانان استبداد شد.


دیدگاه‌ها(۰)