۱۳۹۶ پنج شنبه ۲ آذر
شماره‌های پیشین:
شماره ۲۹۶۱ - ۱۳۹۶ چهارشنبه ۲۲ شهريور
مقالاتي در‌ باب ‌مطالعات تئاتر
تئاتر و رهايي

نسيم آصف: در سال‌هاي اخير آثار مهم و قابل‌توجهي در حوزه نظريه تئاتر در ايران منتشر شده است اما در اين ميان به ارتباط و نسبت تئاتر با ساير هنرها و دانش‌ها كم‌تر توجه شده است. به‌تازگي كتابي با نام «بوطيقاي صحنه» و با عنوان فرعي مقالاتي در مطالعات تئاتر توسط نشر آگاه به‌چاپ رسيده كه مي‌توان آن را تلاشي براي جلب توجه به فضاهاي نامكشوف تئاتر در ايران دانست. «بوطيقاي صحنه» كتابي است در دو جلد و با چهل مقاله از نويسندگان مختلف كه علي تدين گردآورنده و ويراستار آن است و گروهي از مترجمان مقالات اين اثر را ترجمه كرده‌اند. تدين در بخشي از مقاله مفصلش با عنوان «ملاحظات آغازين و مختصري در چيستي مطالعات تئاتر» درباره علت انتشار «بوطيقاي صحنه» نوشته: «در سرزمين ما در زمينه بررسي نسبت تئاتر با ساير هنرها و عرصه‌هاي دانش كوشش‌هاي چنداني صورت نگرفته و آثار درخوري منتشر نشده است. بر اساس بضاعت ناچيزم در بررسي متون پژوهشي در حوزه تئاتر در ايران مي‌توانم بگويم آن‌چه بيش از همه جلوه مي‌نمايد، پژوهش‌هايي درون-رشته‌اي در زمينه تئاتر است. پژوهش‌هايي كه بيش‌تر به مقولات، اجزا و عوامل فني تئاتر مي‌پردازند نه به وجوه و سطوح ديگر اين مقولات. حتا در سطحي فراتر، براي نمونه، اين تاريخ تئاتر ايران بوده كه مسئله شده و نه مقولات تاريخ‌نگاري آن. هم‌چنين از سوي اهالي انديشه و علوم انساني- صرف‌نظر از عرضه ترجمه‌هايي قابل و پژوهش‌هايي كم‌شمار- هنوز گامي جدي در مواجهه با تئاتر در ايران برداشته نشده است. براي نمونه هنوز پژوهشي با عنوان جامعه‌شناسي تئاتر ايران منتشر نشده، و يا به‌طور كلي هنوز درباب موضوعي هم‌چون روايت‌شناسي درام– چه ايراني و چه حتا غيرايراني- يك پژوهش مختصر انتشار نيافته است. واقعيت‌هايي از اين دست منجر به بروز احساس خلاء و وجود فضاهايي نامكشوف و عرصه‌هايي ناگشوده در قلمرو مطالعاتي و پژوهشي كشور مي‌شود. خلئي در برابر اهالي تئاتر به طور خاص و پويندگان و جويندگان پژوهش در زمينه‌هاي مرتبط با هنر به طور عام. اين آگاهي از فقدان و احساس نياز از جمله دلايل اصلي پديدآمدن اثر حاضر است». براين‌اساس تدين هدف «بوطيقاي صحنه» را پر كردن خلأ موجود و «طرح بستري نظري و كاربردي» براي گشودن عرصه مطالعات تئاتر در ايران
دانسته است.
رويكرد اين كتاب بهره‌گيري از مقالاتي نظري و كاربردي در زمينه مطالعات تئاتر و به روش «مطالعه اسنادي» است. آن‌طور كه گفته شد اين مجموعه مقالات در دو جلد و هر جلد در دو بخش تدوين شده است. مقالات حاضر در اين مجموعه را مي‌توان در سه دسته تقسيم كرد: مقالات نظري، مقالات كاربردي و مقالات مستقل. در بخش اول از جلد يكم مقالات نظري درج شده‌‌اند، در بخش اول از جلد دوم مقالات كاربردي و در بخش دوم از هر دو جلد مقالات مستقل. آن‌گونه كه تدين توضيح داده، مقالات نظري هر يك در مورد نسبت حوزه‌اي با تئاتر در سطح نظري است (فلسفه و تئاتر، جامعه‌شناسي و تئاتر، روان‌كاوي و تئاتر و...) و مقالات كاربردي در مورد نسبت همين حوزه‌ها با تئاتر در سطح كاربردي. منظور از مقالات مستقل در اين كتاب، آن دسته‌ از مقالات حوزه مطالعات تئاتر‌اند كه در چارچوب طراحي‌شده براي مقالات نظري و كاربردي نمي‌گنجند و درنتيجه در بخشي جداگانه قرار گرفته‌اند.
عناوين بخشي از مقالات جلد اول اين مجموعه عبارتند از: «تئاتر: فلسفه، نظريه و نقد» نوئل كرول و سالي بانس با ترجمه علي معظمي، «جامعه‌شناسي درام مدرن» جورج لوكاچ با ترجمه مراد فرهادپور و صالح نجفي، «روان‌كاوي و هنر دراماتيك» اريك جي.‌نويتزل با ترجمه جواد مومني، «شخصيت‌هاي روان‌رنجور در صحنه تئاتر» زيگموند فرويد با ترجمه صالح نجفي، «وضعيت تئاترپژوهي كنوني» پاتريس پاوي با ترجمه علي تدين، «روايت و درام» مونيكا فلودرنيك با ترجمه مهدي اميرخانلو، «ميراث كلاسيك تئاتر پست‌مدرن» پاتريس پاوي با ترجمه فرهاد فروغي، «آينده‌هاي فمينيستي، و امكان‌هاي ما؟» الين استون و جري هريس با ترجمه علي تدين و مريم تدين، «نظريه نوين تئاتر: در انتظار فوكو» جرالد رابكين با ترجمه محمد نبوي، «تئاتر و سياست در قرن بيستم» ريچارد درين با ترجمه يونس سادات‌فخر، «مدرنيسم و اجراي تئاتري» كيرستن شپرد- با ترجمه نيوشا صدر، «بكت سياسي؟» تري ايگلتون با ترجمه عبدالله كوثري، «آيا تئاتري بر مبناي فرضيه كمونيست وجود دارد» اوليويه نوو با ترجمه مريم عباس‌بيگي و فرزانه معمار و «تراژدي و اميد» تري ايگلتون با ترجمه محمدرضا شادور. عناوين بخشي از مقالات جلد دوم اين مجموعه هم عبارتند از:‌ «هستي بدون زمان: درباره در انتظار گودوي بكت» گونتر آندرس با ترجمه مهدي پارسا، «هارولد پينتر و چندپارگي آگاهي طبقه كارگر» لئونارد استون با ترجمه يونس سادات‌فخر، «تحليل ريچارد سوم از منظر لكان» آسلينگ هرنز با ترجمه صالح نجفي، «دلوز و بكت» توماس كوزينو با ترجمه ليلا كوچك‌منش، «نشانه‌شناسي تئاتر بكت» خالد بسبس با ترجمه مهرناز شيرازي‌عدل، «تجديد ديدار با شكسپير و بكت» مارگريت تسي با ترجمه فرزاد جابرالانصار، «بكت و تصوير صحنه: به سوي بوطيقاي اجراي پست‌مدرن» نيل مورفي با ترجمه علي‌اكبر عليزاد، «بازنمايي افيليا: زنان، جنون، و مسئوليت‌هاي نقد فمينيستي» الين شووالتر با ترجمه فرزانه طاهري، «برنامه‌اي براي تئاتر كودكان پرولتاريايي» والتر بنيامين با ترجمه مراد فرهادپور و صالح نجفي.
تدين در بخشي ديگر از مقاله‌اش، به اين نكته اشاره كرده كه در اين مجموعه تلاش شده تا از منابع دست‌اول و معتبر استفاده شود. يكي از ويژگي‌هاي اين كتاب اين است كه در آن از برخي از مهم‌ترين چهره‌هاي حوزه مطالعات تئاتر حال‌حاضر جهان مقالاتي به فارسي ترجمه شده است، چهره‌هايي نظير پاتريس پاوي، كريستن شفرد، ماروين كارلسون، الين شووالتر،‌ الين استون، آسلينگ هرنز، مارگريت تسي و... با توجه به طيف موضوعي گسترده مقالات اين كتاب، مي‌توان گفت كه اين مجموعه به حوزه‌هاي تئاتر، فلسفه، جامعه‌شناسي، روان‌كاوي و روان‌شناسي،‌ مطالعات زنان، نظريه فرهنگي، مطالعات فرهنگي، زبان‌شناسي و نشانه‌شناسي، روايت‌شناسي، پديدارشناسي، واسازي، مطالعات پسااستعماري و ... مربوط است.
بوطيقاي صحنه/ مقالاتي در مطالعات تئاتر/ گردآورنده و ويراستار علي تدين/ نشر آگاه


دیدگاه‌ها(۰)