۱۳۹۶ سه شنبه ۲۱ آذر
شماره‌های پیشین:
شماره ۲۹۸۴ - ۱۳۹۶ پنج شنبه ۲۰ مهر
فرصتی برای ایران با اجماع حامیان برجام

فرصتی برای ایران با اجماع حامیان برجام
 علی خرم. تحلیلگر روابط بین‌الملل

1  قبل از اینکه بگوییم کنگره چه گزینه‌هایی دارد، باید بگوییم ترامپ چه گزینه‌هایی در پیش دارد. اگر او بخواهد در چارچوب روابط و حقوق بین‌الملل درباره ایران توافق هسته‌ای اظهارنظر کند، موظف است به گزارش آژانس اشاره کند، همان‌طور‌که رکس تیلرسون دو ماه قبل همین کار را کرد و براساس آن گزارش گفت ایران به تعهدات پایبند بوده و ترامپ هم بخواهد در چارچوب حقوق و روابط بین‌الملل عمل کند که برای جهان معقول و پسندیده باشد، بايد دقیقا پابه‌پای گزارش آژانس بین‌المللی انرژی اتمی حرکت کند، اما اگر نخواهد این کار را بکند و خودش بگوید که ایران پایبند نبوده، یک نوع مضحکه است. اظهارنظر ترامپ درباره پایبندی یا عدم پایبندی ایران براساس متن توافق و محدوده صلاحیت آمريكا نیست. نکته بعدی اینکه اگر ترامپ بگوید ایران پایبند نبوده، یعنی اینکه مجبور باشد متن را کنار بگذارد و به روح برجام چنگ بزند، این کار را می‌تواند بکند. یعنی از جایگاه سیاسی نه از جایگاه حقوقی‌اش صحبت کند و بگوید ایران پایبند نبوده است. از نگاه او ملاک پایبندنبودن ایران به روح برجام هم دو چیز است؛ یکی مسئله توسعه صنعت موشکی ایران که در قطع‌نامه 2231 از ایران اخلاقا خواسته پایبند باشد و یکی هم مسئله سیاست‌های ایران در منطقه خاورمیانه است که دومی می‌شود گفت شاید زیاده‌خواهی و حرف بی‌ربطی است، اما درباره اولی می‌تواند منطقی جلوه‌گر شود و بگوید براساس قطع‌نامه 2231 ایران به روح برجام پایبند نبوده است. ترامپ اگر از این در وارد شود مدعیان زیادی خواهد داشت؛ یعنی اروپایی‌ها و روسیه و چین می‌گویند ما از قطع‌نامه 2231 و ایران به‌صورت اجباری نخواسته‌ایم صنعت موشکی خود را توسعه ندهد، بلکه اخلاقا خواسته‌ایم و باید با ایران مذاکره و آن را قانع کنیم؛ بنابراین قادر نخواهد بود جهان را قانع کند. حالا می‌رسیم به سؤال شما که گزینه‌های کنگره چیست. گزینه‌های کنگره سه حالت بیشتر نیست. ممکن است کنگره این را بشنود...
...و در این 60 روزی که مهلت قانونی دارد هیچ کاری نکند و هیچ تحریمی علیه ایران به تصویب نرساند. این حالت بهترینش است. حالت دوم این است که برای دل‌خوش‌کردن ترامپ و تندروها تحریمی علیه ایران تصویب کند که این به عبارتی فشار خیلی زیادی به ایران وارد نکند. حالت سوم و بدترین آن این است که شروع کند همه قطع‌نامه‌های تحریمی مثل داماتو و کاتسا را که قبلا در 40 سال گذشته تصویب کرده بود آرام‌آرام دوباره تصویب کند که اگر این حالت رخ دهد ما برمی‌گردیم به قبل از دوران اوباما. همان تحریم‌های داماتو و کاتسا و موارد دیگری که صنعت نفت ایران و فروش نفت ایران، پتروشیمی و سرمایه‌گذاری را هدف قرار می‌داد، همین‌طور شود. این البته یک سیر تدریجی خواهد داشت و این سیر تدریجی چند سال طول می‌کشد. برعکس دفعه قبل اروپایی‌ها فقط از باب منافع اقتصادی تجاری نیست که با آمريكا اول همکاری نکنند و بعد همکاری کنند. دنبال ملاحظات دیگری هستند که محکم‌تر مقابل تصمیمات آمريكا خواهند ایستاد.
2  توافق برجام توافق بین‌المللی چندجانبه است؛ الان ما مبنایی از حقوق بین‌الملل داریم که اروپایی‌ها روسیه و چین به آن متعهد هستند و نمی‌توانند آن را سرسری بگیرند. اول در مقابل آمريكا می‌ایستند به این دلیل. دوم اینکه اگر آمريكا تحریم‌های سه‌جانبه علیه ایران به تصویب برساند، آنها هم با دلیل بسیار متقن و مشخص از نظر حقوق بین‌الملل می‌توانند اعلام کنند پایبند به تحریم‌های دوجانبه آمريكا نخواهند بود. این را ما قبلا نداشتیم و اروپایی‌ها مجبور بودند به همکاری با آمريكا تن بدهند، اما الان این‌جور نیست. چون مبنایی حقوقی دستشان است که به آن استناد می‌کنند و همراهی نخواهند کرد. مسئله دیگر جهانی است؛ همان‌طور که خانم هلگا اشمید هفته قبل گفت، یک بحران هسته‌ای برای جهان که بحران کره شمالی است بیشتر از حد کافی است و نمی‌خواهند مشکلات را دوبرابر کنند و هیچ اصراری ندارند که با آمريكا همراهی کنند حتی اگر آمريكایی‌ها بیایند شرکت‌های اروپایی را تحریم کنند، چون شرکت‌های اروپایی به توافق چندجانبه بین‌المللی پیوسته‌اند می‌توانند به سازمان تجارت جهانی علیه آمريكا شکایت کنند.
3  تحریم سپاه یک موضوع شاید به‌نوعی پیچیده باشد؛ از یک طرف هیچ کشوری در جهان نمی‌تواند نیروهای مسلح یک کشور را در زمره گروه‌های تروریستی قرار دهد و این اولین‌بار است که آمريكا چنین کاری می‌کند؛ مثلا آمريكا نمی‌تواند ارتش کوبا را یک گروه تروریستی بنامد یا ارتش چین یا هر کشور دیگر. عمل آمريكا غیرمتعارف است. این باعث می‌شود دیگران خیلی مجبور نباشند با او همراهی کنند، اما عوامل دیگری هم دخیل است و آن اینکه ایران بتواند با اروپایی‌ها درباره نقش سپاه در عراق و سوریه به جمع‌بندی برسد که آنها قبول کنند نقش سپاه برای ایجاد صلح است نه اقدامات تروریستی و این می‌تواند دفاع خوبی در برابر تصمیم ترامپ باشد، چون ایران در برابر روسیه و چین احتمالا در این زمینه مشکلی نخواهد داشت.
4  اکنون شرکت‌های طرف سپاه در آمريكا یا اروپا و آسیا یحتمل تحت فشار آمريكا روابطشان را با سپاه قطع خواهند کرد، این از یک طرف اما از طرف دیگر هر نیرویی از سپاه که خارج مرزها رفت‌وآمد می‌کند اگر به‌عنوان یک گروه تروریستی شناخته شود، همان وضعیتی را دارد که افراد عضو داعش یا القاعده یا سایر گروه‌های تروریستی دارند و تحت تعقیب خواهند بود. یک اثر اقتصادی دارد و یک اثر سیاسی.
5  از نظر حقوقی نقض برجام یک چیز است و تحریم سپاه چیز دیگری. تحریم سپاه شکننده است و به سختی نقض برجام نیست. نقض برجام مبنای حقوقی دارد و سفت و محکم است. ایران باید از اجماع مستحکمی که پشت سرش دارد، از اروپا و روسیه و چین و سایر کشورهای جهان استفاده کند؛ استفاده از این اجماع از هر اقدام دیگری کاراتر و مؤثرتر است.


دیدگاه‌ها(۰)