۱۳۹۶ شنبه ۴ آذر
شماره‌های پیشین:
شماره ۳۰۱۲ - ۱۳۹۶ چهارشنبه ۲۴ آبان
پروژه ترسیب کربن به‌دنبال مدلی برای توسعه اصولی روستاها است
کاهش فقر عاملی برای مقابله با تخریب زمین

لیلا مرگن: روستاها متولی مشخصی ندارند. نبود متولی برای مدیریت روستاها و تعدد تصمیم‌سازان در این حوزه، سبب شده که برنامه مشخصی برای توسعه روستایی نداشته باشیم. از سوی دیگر روستاییانی که هیچ نقشه راهی در پیش‌رو ندارند، برای رفع نیازهای فزاینده خود به بهره‌کشی از طبیعت روی می‌آورند. اغلب عرصه‌های طبیعی حاشیه روستاها به‌شدت تخریب‌شده هستند و این مسئله، مشکلات زیادی را برای کشورهای مختلف جهان از جمله ایران ایجاد کرده است. عدم برنامه‌ریزی منسجم برای روستاها معضلی است که سازمان ملل هم به آن توجه کرده است و تلاش کرده در قالب برنامه‌های جهانی و با کمک به کارشناسان کشورهای مختلف، مسیری صحیح برای مدیریت روستاها، متناسب با شرایط هر کشور تعریف کند تا به‌این‌ترتیب، با اصلاح فقر در جوامع، مانع تخریب سرزمین شود. پروژه ترسیب کربن یکی از پروژه‌هایی است که تلاش می‌کند با بهبود شاخص‌های زندگی جامعه روستایی مانع بهره‌کشی از زمین و حذف پوشش گیاهی شود تا هدف نهایی جلوگیری از گرمایش جهانی محقق شود.
برآوردها نشان می‌دهد در پایان قرن حاضر درآمد متوسط جهانی تحت‌تأثیر افزایش دمای کره زمین، 21 درصد کاهش می‌یابد. خاورمیانه یعنی جایی که ایران در آن واقع شده و کمی بیش از سه دهه آینده، به‌شدت تحت‌تأثیر گرمایش جهانی خواهد بود. برای اینکه زمین بیش از آنچه امروز گرم شده، گرم نشود و از آسیب‌های گرمایش جهانی در امان باشد، یا باید مانع انتشار دی‌اکسیدکربن شویم یا اینکه فضایی را فراهم کنیم که این گاز در زمین رسوب کند. پیکره گیاهان به‌ویژه چوب درختان یکی از فضاهایی است که حجم زیادی کربن را در خود رسوب می‌دهد. به‌همین‌دلیل به گفته فرهاد سرداری، سرپرست اداره کل امور بیابان سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری کشور، کنوانسیون بیابان‌زدایی به‌عنوان یکی از سه کنوانسیون اصلی سازمان ملل متحد، پروژه‌ای تحت عنوان ترسیب کربن را تعریف کرد تا با جلوگیری از تخریب سرزمین و حذف پوشش گیاهی، زمینه رسوب دی‌اکسیدکربن را در کشورهای تحت پوشش این پروژه افزایش دهد. به‌این‌ترتیب با افزایش جذب دی اکسیدکربن، اندکی از تبعات منفی انتشار گازهای گلخانه‌ای کاسته خواهد شد. او به «شرق» می‌گوید: کنوانسیون بیابان‌زدایی با مشارکت کشورهای مختلف، بسته به شرایط هر منطقه یک برنامه اقدام ملی، برای جلوگیری از تخریب سرزمین تدوین می‌کند.
دستگاه‌های متعدد درگیر برنامه اقدام ملی مقابله با تخریب سرزمین
به گفته سرداری دستگاه‌های متعددی از جمله سازمان جنگل‌ها، درگیر برنامه‌های اقدام ملی برای مقابله با تخریب سرزمین هستند اما از آنجا که انسجام بین این سازمان‌ها وجود نداشت، با کمک کنوانسیون بیابان‌زدایی برنامه اقدام ملی نوشته شد. باید این برنامه در قالب یک پروژه پایلوت در کشور اجرا می‌شد؛ به‌همین‌دلیل طرح ترسیب کربن شکل گرفت. امیرمسعود پویافر، معاون دفتر امور بیابان نیز در جمع خبرنگاران، با اشاره به اینکه طرح ترسیب کربن در 18 استان کشور اجرا می‌شود، هدف اصلی پروژه را مقابله با تخریب منابع طبیعی اعلام می‌کند. او ادامه می‌دهد: در قالب پروژه ترسیب کربن تلاش می‌کنیم تا کارهای مشارکتی توسعه روستایی را با هدف مبارزه با فقر و توانمندسازی جوامع روستایی افزایش دهیم. به گفته پویافر مجریان این پروژه از طریق تقویت یا ایجاد سرمایه اجتماعی، تقویت یا ایجاد سرمایه اقتصادی و تشکیل تعاونی توسعه در منطقه، اهداف اصلی خود را پیگیری می‌کنند. او اضافه می‌کند: بسیاری از طرح‌های توسعه روستایی، سیاست‌های نادرستی را پیگیری کرده و با تفکر اقتصادی به‌دنبال دستیابی سریع به نتیجه و مانور سیاسی هستند. در نتیجه به هدف نمی‌رسند اما در پروژه ترسیب کربن، با ایجاد سرمایه اجتماعی مناسب و با تکیه بر اقتصاد رفتاری اعضای جامعه روستایی، بدون دریافت چک و وجه الضمان، تمام اعتباراتی که به مردم در قالب وام اعطا می‌کنیم، به صندوق‌های سرمایه‌گذاری باز‌گردانده می‌شود.
معاون دفتر امور بیابان می‌گوید: دو نوع وام در صندوق‌های خرد روستایی تشکیل‌شده از سوی طرح ترسیب کربن به اعضا اعطا می‌شود. این وام‌ها تولیدی و خدماتی هستند. وام‌های خدماتی که بخش کوچک‌تری از اعتبارات صندوق را شامل می‌شود، صرف اموری مانند درمان، سفر و... می‌شود. هدف از اعطای این وام‌ها اعتمادسازی در جامعه روستایی است. اعضای صندوق‌ها به‌صورت زنجیره‌ای با هم نسبت فامیلی دارند و این مسئله سبب این می‌شود که اگر کسی وام خود را پس نداد، نزدیکانش نتوانند وام دریافت کنند. به‌همین‌دلیل بازپرداخت در این صندوق‌های اعتباری، وضعیت بسیار مطلوبی دارد. به گفته او مدل اقتصادی به کارگرفته‌شده در این طرح، وضعیت مطلوبی دارد و تمام بانک‌ها مایل هستند از این مدل استفاده کنند. پویافر به «شرق» می‌گوید: پروژه ترسیب کربن در راستای بهبود شاخص‌های زندگی جامعه روستایی دستاوردهای درخور ‌توجهی داشته است. بررسی‌ شاخص‌های مختلف در پروژه دشت حسین‌آباد خراسان‌جنوبی نشان می‌دهد شاخص آموزش در سال 2006، 0.287 بوده که به 0.5 در سال 2012 رسیده است. شاخص امید به زندگی از 0.7 در سال 2006، به 0.77 در سال 2012 رسیده است. درآمد خالص سرانه نیز در این مدت از 0.338 به 0.391 رسیده است. شاخص توسعه انسانی از 0.441 به 0.553 و شاخص محرومیت از 0.559 به 0.447 رسیده است.
مهاجرت معکوس در روستاهای یزد
روستاهایی که معیشت آنها به نزولات آسمانی گره خورده، با طولانی‌شدن دوره‌های خشک‌سالی به‌شدت آسیب‌پذیر شده‌اند. در چنین شرایطی، افزایش رفاه آنها برای مقابله با تخریب سرزمین و حفظ منابع طبیعی، کار بسیار دشواری است؛ اما از آنجا که به گفته محمود فتاحی، رئیس اداره بیابان اداره کل منابع طبیعی یزد، سالانه در سطح این استان 9.4 میلیارد تومان خسارت به دلیل بیابان‌زایی به مراکز زیستی و اقتصادی استان وارد می‌شود، راهی جز کنترل این روند مخرب وجود ندارد. روستای بداف از بخش بهمن شهرستان ابرکوه نیز از مناطقی است که هفت تا هشت سال بارندگی را تجربه نکرده است؛ اما حسین طالبی، از ساکنان این روستا، می‌گوید مهاجرت در روستاهای منطقه با اجرای برنامه‌های ترسیب کربن معکوس شده است و روستاییانی که به شیراز، اصفهان و تهران کوچ کرده بودند، بار دیگر بازگشته‌اند. ساکنان روستاهای یزد به خاطر دارند که با شروع حفر چاه‌های عمیق، قنات‌های آنها رو به خشکی گذاشته است. برخی روستاییان معتقدند از زمانی که جهاد کشاورزی برای آنها نسخه کشت تک‌محصولی را پیچیده، زندگیشان دچار مشکل شده است. 23 سال است بخشی از مردم اسفندآباد یزد، زندگیشان را صرف توسعه باغات پسته در این منطقه کرده‌اند؛ اما این تلاش، حاصلی برای آنها نداشته است. منوچهر شمس اسفندآبادی یکی از کشاورزانی است که از باغ دوهکتاری پسته خود فقط 500 کیلوگرم محصول برداشت کرده است. در چنین شرایطی، اصلاح روند‌ها نیازمند صرف زمان زیاد است. به ‌همین ‌دلیل، پروژه ترسیب کربن مشاور کارآفرینی استخدام کرده است. اکبر سهرابی به‌عنوان مشاور کارآفرینی طرح ترسیب کربن در شهرستان ابرکوه، در جمع خبرنگاران می‌گوید: استراتژی معیشت را برای مردم روستا تعریف می‌کنیم. با توجه به بازار، سابقه فرهنگی، کشش روستا و... مشاغلی مانند تولید نان محلی و برندسازی آن، پرورش بلدرچین، مرغ بومی، قالی‌بافی، دام اصلاح‌نژادشده و... در برنامه‌ها گنجانده شده است. او می‌گوید: بانک رسالت، انجمن فرهنگ قرض‌الحسنه و کارآفرینی دارد که اهداف آن منطبق بر طرح ترسیب کربن است. 11 صندوق خرد مالی تشکیل‌شده در روستاهای تحت‌پوشش طرح ترسیب کربن را به این بانک متصل کردیم تا منابع مالی بانک از طریق این صندوق‌های خرد توزیع شود.
صندوق‌هایی برای تقویت مشارکت مردم در حفظ سرزمین
اگرچه منابع مالی صندوق‌ها توان اقتصادی روستاییان را تقویت می‌کند؛ اما از نگاه سیدحسن موسوی‌نیا، مجری پروژه ترسیب کربن یزد، صندوق‌های خرد تشکیل‌شده در روستاهای این استان صرفا جنبه اقتصادی ندارند؛ بلکه این صندوق‌ها افرادی را که موقعیت مالی ضعیفی دارند، به سمت حفظ سرزمین حرکت می‌دهد. او اضافه می‌کند: اجرای 200 میلیون تومان پروژه نهال‌کاری را به صندوق‌ها واگذار کردیم. این مسئله سبب می‌شود علاوه بر ایجاد اشتغال، عرصه‌های طبیعی نیز احیا شوند. با استفاده از این روش، در مجموع 160 هکتار اراضی ملی در بخش بهمن نهال‌کاری شد. به اعتقاد موسوی‌نیا، جمع‌کردن دستگاه‌های دولتی دور یک میز نسبت به همراه‌کردن مردم کار بسیار دشوارتری است. به گفته موسوی‌نیا، پروژه ترسیب کربن روستاهایی با جمعیت بیش از صد نفر را تحت پوشش قرار می‌دهد و اعضای هر روستا برای عضویت در صندوق‌های خرد، بین پنج تا 20‌ هزار تومان در هر ماه باید سرمایه‌گذاری انجام دهند. حداقل تعداد اعضای 11 صندوق خرد تشکیل‌شده در روستاهای استان یزد، 80 نفر و حداکثر 400 نفر است. هر دو سال یک‌بار اعضای هیئت‌مدیره صندوق‌ها با رأی مردم روستاها تغییر می‌کنند و با بهبود وضعیت معیشت مردم در جریان اجرای پروژه ترسیب کربن، تخریب سرزمین کنترل می‌شود.


دیدگاه‌ها(۰)