۱۳۹۶ جمعه ۴ اسفند
شماره‌های پیشین:
شماره ۳۰۸۵ - ۱۳۹۶ سه شنبه ۲۴ بهمن
سایه‌روشن سناریوهای موشکی برجام
امیرحسن کشاورززاده

برجام و مسئله موشکی امروز یکی از اصلی‌ترین موضوعات مورد بحث چه در داخل ایران و چه در خارج از آن است. سؤال اساسی دراین‌باره این است که برجام تا چه حد توانسته دراین‌باره موفق عمل کند یا به سخنی دیگر تا چه مقدار توانسته است از حقوق موشکی ایران دفاع کند. 

این موضوع از این نظر حائزاهمیت است که اگر برجام نتواسته باشد حق موشکی ایران را به‌درستی احراز کرده باشد، به نوعی توان دفاعی ایران را در موضع ضعیفی قرار داده است. ازاین‌رو در ادامه به برخی از پیچیدگی‌های حقوقی ضمیمه B قطع‌نامه ۲۲۳۱ که مربوط به برنامه موشکی ایران است، پرداخته شده. 
ضمیمه B قطع‌نامه ۲۲۳۱ که در ذیل فصل هفتم منشور ملل متحد آمده، درباره موضوعات موشکی ایران بحث کرده است؛ در بند ۳ این ضمیمه (صفحه ۹۹ سند منتشرشده از سازمان ملل) آمده است که:
 «... ballistic missiles designed to be capable of delivering nuclear weapons...»
معادل فارسی دقیق عبارت بالا این است: «موشک‌های بالستیک طراحی‌شده برای توانایی حمل سلاح هسته‌ای» نه عبارتی چون «موشک‌هایی که طراحی شده‌اند تا قابلیت حمل سلاح هسته‌ای داشته باشند» یا برگردان‌هایی از این قبیل. ازاین‌رو با قراردادن جمله اول به‌عنوان مرجع می‌توان مشاهده کرد که «توانایی حمل سلاح هسته‌ای» به کلمه «طراحی» برمی‌گردد نه به موشک بالستیک در نتیجه موشک‌هایی مدنظر است که صرفا برای حمل سلاح هسته‌ای طراحی شده‌اند. 
بنابراین این جمله خود دستاویز حقوقی به شمار می‌رود و به هیچ‌وجه سست و غیرقابل رجوع نیست و می‌توان به آن استناد کرد. از دیگر نکات این است که کلمه designed to be در قطع‌نامه ۲۲۳۱ به متن سند اضافه شده است، این در حالی است که در قطع‌نامه ۱۹۲۹ شورای امنیت فقط کلمه capable of وجود داشت که می‌توانست به بسیاری از موشک‌های ایران نسبت داده شود چراکه تنها قید آن، توانایی حمل سلاح هسته‌ای بوده و طیف گسترده‌ای از موشک‌های بالستیک ایران را فرا می‌گرفته است، نکته بعدی مسئله MTCR (Missile Technology Control Regime) است.
 MTCR در اصل یک رژیم کنترل تکنولوژی موشکی است که تا قبل از ۲۲۳۱ یک باشگاه خصوصی بین‌المللی غیر‌الزام‌آور به شمار می‌رفت که در سال 2015 نماینده دائم آمریکا در سازمان ملل آن را قبل از ۲۲۳۱ به شماره ثبت S/2015/546 به تصویب رساند و بعد از آن در بند چهار ضمیمه B مورد استناد قرار گرفت. 
این رژیم تا حد زیادی دلبخواهی  و دارای فهرست‌های بلندبالایی است که هرکدام موارد زیادی را دربر می‌گیرند، اما دو شرط اساسی این رژیم کنترلی، سرجنگی (بخشی از موشک بوده و هدف از طراحی موشک درواقع رساندن این قسمت به هدف یا نزدیک آن است) بالای ۵۰۰ کیلوگرم و برد بیشتر از ۳۰۰ کیلومتر است، اما نکته مهم این است که این بند منوط به آن است که موشک بالستیک، طراحی‌شده برای حمل سلاح هسته‌ای باشد یعنی پیش‌شرط بند چهار، بند سه است.
 با توجه به بحثی که درباره بند ۳ شد، تا زمانی‌که به این بند خدشه‌ای وارد نشود، بند ۴ ضمیمه B قابل رجوع نیست. اما موضوع دیگر، موضوع گزارش پنل هشت‌نفری متخصصان سازمان ملل است که در تاریخ ۲۵ ژوئن ۲۰۱۳ با شماره S/2013/331 در سازمان ملل به ثبت رسیده ‌است. 
در بند ۸۴ (صفحه ۲۱ سند منتشرشده از سازمان ملل) آمده است که ایران از دوم تا چهارم جولای در رزمایش «پیامبر اعظم هفت» با پرتاب «موشک‌های شهاب یک» و «شهاب سه» قطع‌نامه ۱۹۲۹ را نقض کرده است. این موضوع به دلیل این است که در سند ۱۹۲۹ عبارت
 designed to be  وجود نداشته و این باعث می‌شده که از موشک‌های ایران تعبیر نادرستی از طرف مخاصمان اعاده شود که این موضوع در 2231 اصلاح شده  و این گزارش نقض قطع‌نامه، مربوط به ۱۹۲۹ است. 
باید این موضوع مهم را متذکر شد که در ضمیمه B قطع‌نامه ۲۲۳۱ به‌نوعی به موشک‌های ایران که برای حمل سلاح هسته‌ای طراحی نشده‌اند، نوعی مشروعیت از نظر حقوق بین‌الملل بخشیده است که پیش‌تر در قطع‌نامه 1929 این حق از جانب سازمان ملل نادیده گرفته می‌شد. به‌عنوان آخرین نکته باید در نظر داشته باشیم همان‌طور که بررسی شد، برجام از دستاویزهای حقوقی کافی برخوردار است و به‌راحتی از سوی کسی به طور یک‌طرفه قابل‌نقض نیست و نباید اجازه داد که هجمه‌ها چه در خارج و چه در داخل به آن آسیبی برساند. 


دیدگاه‌ها(۰)