۱۳۹۷ جمعه ۳۱ فروردين
شماره‌های پیشین:
شماره ۳۱۰۸ - ۱۳۹۶ سه شنبه ۲۲ اسفند
خواب آشفته براي ايران و خاورميانه
احمد عظيمي‌بلوريان-استاد پيشين دانشگاه مريلند

از همان روزهاي نخستين زمامداري ترامپ، پژوهشگران در حوزه‌هاي مديريت، رهبري و روان‌شناسي به رفتار و گفتار وي و تفاوت‌هايش با زمامداران پيشين ايالت متحده آمريکا پي بردند. ترديدي نيست که ترامپ افزون‌بر نژادپرستي، رفتاري شاه‌مآبانه - نه شاهانه - دارد. در زمينه نژادپرستي، اگر ترامپ آموزگار مدرسه‌اي بود که باراک اوباما در آن درس مي‌خواند، نمره امتحان نهايي اوباما چيزي بالاتر از صفر نبود. امور اجرائي دفتر رياست‌جمهوري آمريکا به صورت يک نظام سلطنتي و به روش‌هاي اغراق‌آميز صورت مي‌گيرد؛ آن‌هم در کشوري که از بزرگ‌ترين و پيشرفته‌ترين جوامع بين‌المللي است و بايد در نظام تصميم‌گيري و ارزشيابي نمونه رهبري دسته‌جمعي باشد. اين ويژگي‌ها فيلم معروف «ديکتاتور بزرگ» چارلي چاپلين را تداعي مي‌کند. در آن فيلم، جايي که هيتلر متوجه بلندي قد موسوليني شد، چهارپايه‌اي گذاشت و از آن بالا رفت تا قدش از موسوليني بلندتر جلوه کند. در نظام‌هاي دموکراتيک کنوني، تصميم درباره يک موضوع فني، سياسي يا اقتصادي از رئيس‌جمهور آغاز نمي‌شود. مسائلي که پيش مي‌آيد، از سوی مسئولان مربوطه مورد رسيدگي قرار مي‌گيرد و...


 پس از بحث‌ها و تجزيه و تحليل‌ها در نهادهاي تخصصي مربوطه، در نهايت به صورت شسته‌ورفته با طرحي مشخص به بالاترين مرجع تصميم‌گيري که رياست‌جمهور است مي‌رسد. رئيس‌جمهور با داشتن همه اطلاعات و مشاوره با مجرب‌ترين متخصصان مربوطه، طرح را با تأييد و امضاي خود به اجرا مي‌گذارد، اما ترامپ اين مسير را وارونه مي‌پيمايد. خود را در موضعي بالاتر از همه زمامداران جهان مي‌پندارد که بايد مصالح آمريکا را تشخيص دهد و ابزار اجرائي آن را هم در ذهن خود بسازد و رسما اعلام کند تا مسئولان مربوطه زمينه‌هاي اجراي دستور او را فراهم کنند. نگاه ترامپ به مسئله مهاجرهاي لاتين‌تبار، همکاري در چارچوب قرارداد نفتا، خروج از پيمان کيوتو و معاهده پاريس (در مورد حفاظت از محيط زيست) و دستور اخير وي براي وضع عوارض گمرکي براي فولاد و آلومينيوم توليدشده در اروپا و کانادا نمونه‌هاي بارز روش تصميم‌گيري ترامپ است. به عبارت ديگر، او تصميم نهايي را شخصا مي‌گيرد و اعلام مي‌کند، حتي اگر مشاوران او يا دستگاه‌هاي ذي‌ربط با آن مخالف باشند و به‌ناچار از خدمت به او دست بردارند. بسياري از تصميماتي از اين دست که تابه‌حال گرفته شده است به دليل ناپختگي به مرحله اجرا درنيامده‌اند. ترامپ در آنچه مي‌کند تنها نيست. ديکتاتورهاي اروپايي مانند هيتلر و شاهان مشرق‌زمين هم در آنچه مي‌کردند تنها نبودند. همواره افرادي در اطراف شاهان بوده و هستند که اطاعت از دستور مافوق بخشي از زندگي آنها بوده و هست. تازه ترامپ يک ديکتاتور خوب است. ما شاهاني مانند آغامحمدخان قاجار داشته‌ايم که از سرهاي بريده ساکنان شهرهاي متمردي مانند کرمان «کله‌منار» مي‌ساخت. ديد ترامپ به اروپا و آسيا شامل چين و روسيه، ديدي از بالا به پايين است، اما اين ديد الزاما بازتاب قدرت آمريکا نيست. توان آمريکا در حدي نيست که بتواند تکليف همه کشورها را في‌البداهه تعيين کند. آنچه شاهد هستيم بيشتر حالت نمايش، آن‌هم از سوي يک تاجر پرتجربه دارد، اما اداره کشور با اداره يک شرکت بازرگاني و هتلداري يکي نيست. رفتار ترامپ موجب پاسخ‌گويي و مقاومت رقباي اروپايي و آسيايي او مي‌شود، تازه اگر ترامپ بتواند سر پاي خود بايستد، که اين يکي بعيد است. روشدن ريزه‌کاري‌هاي انتخاباتي او و دادوستد اطرافيانش با مافياي بين‌المللي روزبه‌روز آشکارتر مي‌شود. سقوط محبوبيت ترامپ سرعت گرفته است و احتمال برکناري او کم نيست، اما اين نکته را هم نبايد از ديد دور کرد: به دليل رفتار ترامپ و مقاومت رقباي بين‌المللي او، اوضاع جهان تا اندازه‌اي درهم ريخته و احتمال بروز جنگ در منطقه خاورميانه کم نيست. بر زمامداران اين منطقه حساس است که چشم و گوش خود را باز کنند و با احتياط بسيار و عقلانيت با بازي‌هاي پيچيده منطقه‌اي برخورد کنند. آشوب کنوني منطقه ما و دادوستدهاي فوق‌دوستانه عربستان با آمريکا و انگليس براي سياست خارجي ايران، حاوي درس‌ها و پيام‌هايي مهم است.


دیدگاه‌ها(۰)