۱۳۹۷ شنبه ۱ ارديبهشت
شماره‌های پیشین:
شماره ۳۱۲۵ - ۱۳۹۷ سه شنبه ۲۸ فروردين
چرا روسيه به حملات آمريکا پاسخي نداد؟
لئونيد عيسايف. استاد دانشگاه روسيه

بعد از يک هفته جنگ لفظي ميان ايالات‌ متحده و روسيه- که بيشتر در توييتر اتفاق افتاد- حملات هوايي عليه سوريه در نهايت روز شنبه صورت گرفت.  نيروهاي ايالات ‌متحده، بريتانيا و فرانسه به سه هدف مرتبط با تأسيسات سلاح‌هاي هسته‌اي در نزديکي دمشق و استان حمص حمله کردند.
با وجود حالت تأثربرانگيزي که دونالد ترامپ، رئيس‌جمهوري آمريکا، هنگام اعلام اين عمليات نظامي داشت، نتيجه اين عمليات ناچيز بود. گزارش‌هاي متناقض در مورد اينکه چند موشک به اهداف درنظرگرفته‌شده برخورد کرده‌اند را کنار بگذاريم، اين موشک‌ها هيچ تلفات نظامي‌ای نداشته و هيچ‌گونه صدمه جدي به زيرساخت‌هاي نظامي سوريه نزده‌اند. نتيجه حملات روز 14 آوريل در مقايسه با حمله هوايي اخير اسرائيل به پايگاه نظامي تي‌فور ناچيز بود. به‌اين‌معنا، حملات آمريکا، بريتانيا و فرانسه با اقدام نظامي آوريل سال 2017 که آمريکا  بعد از استفاده از سلاح شيميايي در شهر خان شيخون استان ادلب، پايگاه هوايي شعيرات را بمباران کرد، تفاوتي ندارد. تفاوت حمله امسال و سال گذشته اين بود که واشنگتن اين‌بار علاوه‌بر رژيم سوريه، دوست خود، مسکو، را هم به‌خاطر حملات شيميايي‌ محکوم کرد. اين مسئله موقعيت را متشنج‌تر کرد و گمانه‌‌‌زني‌ها درباره درگيري مستقيم آمريکا و روسيه را افزايش داد.
از رويارويي مستقيم، همان‌طور که پيش‌بيني مي‌شد، اجتناب شد و کل عمليات ظاهرا چيزي بيشتر از «نمايش» نبود.
اسد محتاط بود
طرفي که بيشترين سود را از اين موقعيت برد، دولت سوريه و متحدانش بودند. در نتيجه اين حملات، معادلات قدرت در زمين جنگ تغييري نکرد و نيروهاي وفادار به دولت سوريه هيچ تلفاتي نداشتند. چندساعت بعد از حملات، بشار اسد ويدئويي از خود در شبکه‌هاي اجتماعي منتشر کرد که ظاهرا پيروزمندانه وارد محل کارش در دمشق مي‌شد. رسانه‌هاي خارجي و محلي هم بعد از آن صحنه‌هايي از جشن‌گرفتن مردم در خيابان‌ها را منتشر کردند.
سال گذشته، حمله آمريکا به پايگاه نظامي شعیرات مردم را شگفت‌زده کرد و در رسانه‌هاي بين‌المللي شک‌وترديدهايي درباره امکان عمليات نظامي جدي‌تر آمريکا عليه دولت سوريه بالا گرفت. اين‌بار، بعد از حملاتي که طبق تعريف ترامپ «عالي اجرا شد»، روشن شد که غير از پوپوليسم ديگر هيچ‌چيز بيشتري پشت لفاظي‌هاي کاخ سفيد وجود ندارد.
براي اسد واضح است که آمريکا هيچ راهبردي براي حل‌وفصل درگيري سوريه ندارد و حتي نمي‌تواند مکانیسم کارآمدي براي جلوگيري از استفاده از سلاح‌هاي هسته‌اي به کار گيرد.
توافق روسيه و آمريکا
سال گذشته، رهبري روسيه حمله به پايگاه هوايي شعیرات را راه‌حلي کم‌هزينه براي حل مشکلات داخلي ترامپ مي‌ديد. امسال هم مسکو فهميده که حمله به سوريه قطعا مجازات حمله شيميايي به دوما و تلاشي براي تأثير بر نتيجه بحران سوريه نيست. اين حملات صرفا نمايش قدرت بودند.  
در ضمن، اين واقعيت که واشنگتن براي انجام حملات هوايي اشتياق چنداني نداشت، براي مسکو نشان‌دهنده ضعف و ترديد آمريکا بود؛ امري که فقط به رهبري روسيه اعتمادبه‌نفس بيشتري داد. در نتيجه، مسکو بعد از حمله به اظهارات خصومت‌آميز بسنده کرد و با اين اظهارات واشنگتن همراه شد که دارايي‌هاي روسيه در سوريه هيچ‌گونه آسيب جدي نديده است.
رايزني ميان روسيه و آمريکا ظاهرا هفته پيش از حمله آمريکا به سوريه صورت گرفته بود. مسکو  آن‌قدر از اين هماهنگي اطمينان‌خاطر داشت که درست در روز حملات، نمايندگان حزب حاکم روسيه متحد به رهبري آندره تورچاک، دبير شوراي هيئت‌مديره حزب روسيه واحد، در دمشق حضور داشتند.
در نهايت، اين حملات «تشريفاتي» عليه سوريه  بهترين راه‌حل دو کشور براي کاهش تنش‌ها درباره مسئله حمله شيميايي به دوما بود. مسکو وضع موجود را در سوريه حفظ کرد و واشنگتن هم به‌طور ظاهري به وعده‌اش عمل کرد و موضعي «اصولي» گرفت.
دعوي روسيه درباره حملات تلافي‌جويانه
اما ما از اين تهديدهاي آتشين پيش از حملات بايد به چه نتيجه‌اي برسيم؟
حرف‌وحديث‌ها درباره تنش احتمالي بين روسيه و آمريکا در خاورميانه از زمان مداخله نظامي سال 2015 روسيه در سوريه به راه بوده است. ولاديمير پوتين در سخنراني امسال خود در مجمع فدرال روسيه اين گمانه‌ها را افزايش داد و از «انتقام فوري» در صورت حمله به روسيه خبر داد.
اين تهديد به انتقام‌جويي درست پيش از حمله آمريکا به سوريه هم مطرح شد. والري گوراسيموف، رئيس ستاد مشترک نيروهاي مسلح روسيه، گفت؛ اگر جان نيروهاي روسي به خطر بيفتد، روسيه دست به اقداماتي تلافي‌جويانه مي‌زند. اگر اين واقعيت را در نظر بگيريم که دولت ايالات‌ متحده دست‌کم فرضيه سناريوي مداخله نظامي به سوريه را در نظر داشته، مسکو هيچ انتخاب ديگري نداشته جز اينکه درباره «اقدام تلافي‌جويانه» قمپز در کند. درست مثل سال گذشته، هيچ اتفاقي بعد از حملات روي نداد و استدلال روسيه هم اين بود که چون هيچ تهديدي متوجه تأسيسات نظامي روسيه نبوده اين کشور دست به عمل نزده است. انتظار ديگري هم از مسکو نمي‌رفت. با وجود حرف‌هاي احساسي، رهبري روسيه تلاش مي‌کند از دامن‌زدن به درگيري جلوگيري کند.
رويارويي مستقيم با ائتلاف تحت رهبري آمريکا به معناي شکستي کامل براي روسيه در سوريه است و نيازي نيست بگوييم که مي‌تواند آغاز يک درگيري مسلحانه جهاني باشد.
در نتيجه، عجيب نيست که روسيه به حملات هوايي اسرائيل در سوريه پاسخي نمي‌دهد. در طول شش سال گذشته، اسرائيل مدام زيرساخت‌هاي سوريه و تأسيسات نظامي اين کشور را هدف قرار داده است. بنابراين روسيه به‌روشني راهبردِ با گردن‌کلفتي حرف‌زدن را انتخاب کرده، درحالي‌که مطمئن است اين موضوع هيچ خطري در زمين جنگ ندارد.  
گفتني است، با وجود عدم افزايش تنش در ميدان جنگ، تنش‌هاي کلامي نبايد دست‌کم گرفته شوند. در ماه‌هاي اخير، رفتارهاي بازيگران هر دو طرف غيرقابل پيش‌بيني شده و بي‌توجهي به هنجارها و رويه‌هاي معمول بين‌المللي هم افزايش يافته است. اين امر مي‌تواند در آينده خطرناک باشد، چراکه  فضاي مذاکره و راه‌حل‌هاي ديپلماتيک را کاهش مي‌دهد.


دیدگاه‌ها(۰)