۱۳۹۶ جمعه ۲۴ آذر
شماره‌های پیشین:
شماره ۲۰۰۸ - ۱۳۹۳ دوشنبه ۱۵ ارديبهشت
مرکز پژوهش‌های مجلس:
صادرات گاز ایران به اروپا امکان‌پذیر نیست
شرق: با توجه به شتاب افزایش مصرف گاز در کشور و عدم برنامه‌ریزی برای رشد استحصال و تولید گاز، به نظر می‌رسد هدف صادرات گاز به اروپا بدون تغییر برخی از رویکردها امکان‌پذیر نباشد. به گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس، در حال حاضر گاز صادراتی ایران به ترکیه از طریق خط لوله 40 «اینچ» انجام می‌شود که اگر قرار باشد از این مسیر برای صادرات گاز به اروپا استفاده شود باید قُطر لوله‌های موجود را به 56 اینچ افزایش دهیم. در صورتی که این بستر فراهم شود نیز باید اقدامات عملی لازم و مناسب برای تامین گاز به‌منظور صادرات هم فراهم شود. به نظر می‌رسد با توجه به نگرانی‌های شرکت ملی گاز ایران درخصوص روند کنونی افزایش مصرف گاز در کشور و اصراری که در پیگیری گازرسانی به برخی از نقاطی که فاقد توجیه فنی و اقتصادی‌ است وجود دارد؛ استمرار تراز منفی گاز در کشور همچنان باقی باشد.  ایران در سال 2012 به‌عنوان یکی از کشورهای دارنده ذخایر گازی در جهان شناخته شده است. باوجود دارابودن چنین ظرفیتی، سهم ایران از تجارت در بازار جهانی گاز بسیار ناچیز است. این درحالی است که ایران با تدوین برنامه‌هایی تصمیم دارد تا از این فرصت خدادادی در جهت تامین منافع کشور و پایداری در اقتصاد حداکثر بهره را ببرد. از سال‌های قبل از انقلاب برای صادرات گاز ایران به برخی از نقاط دنیا برنامه‌ریزی‌هایی انجام و برای این منظور بسترهای زیرساختی نیز فراهم شد. اما به دلیل تغییرات سیاسی و اقتصادی، موضوع مربوط به صادرات به سال‌های بعد موکول شده است. به‌صورتی که صادرات گاز ایران به ترکیه از سال 1381 در کشور آغاز شد و همچنان ادامه دارد. علاوه بر این ایران به‌دنبال صادرات گاز به کشورهایی نظیر عمان، عراق، اروپا و... نیز هست که تحقق این هدف نیاز به این دارد که پویایی‌های مربوط به دستیابی به این هدف مورد توجه قرار گیرد.
بیش از آنچه صادر می‌کنیم، واردات داریم
اطلاعات موجود گویای این واقعیت است که هم‌اکنون باوجود آنکه ایران به صادرات گاز اقدام می‌کند اما برای تامین مصرف داخلی کشور به واردات نیز نیازمند است. به‌گونه‌ای که باید بیشتر از صادرات، از کشورهای دیگر گاز وارد کرده تا مصرف داخلی را تامین کند. از این‌رو یکی از مهم‌ترین موضوعات در تحقق هدف مربوط به صادرات گاز به بقیه دنیا، تولید بیشتر از مصرف مورد نیاز در کشور است. در این میان اتخاذ برخی سیاست‌هایی که بتواند مصرف داخل را کاهش دهد نیز می‌تواند بسترهای مربوط به تحقق این هدف را فراهم کند. مقوله تحقق صادرات گاز با راه‌اندازی و به‌بهره‌برداری‌رسیدن فازهای پارس‌جنوبی پیوند بسیار شدیدی دارد. بنابراین تحقق این هدف بدون افزایش تولید گاز از این منطقه امکان‌پذیر نیست. به‌طور کلی صادرات گاز ایران به دنیا منوط به عواملی مانند میزان مصرف گاز داخل، توسعه گازرسانی شهرها و روستاها با هدف تامین گاز خانوار، راه‌اندازی خطوط لوله‌های مربوطه، به‌بهره‌برداری‌رسیدن فازهای پارس‌جنوبی، سیاست خارجی کشور و وضعیت اقتصاد جهانی و...  است.
هدف‌گذاری 228 میلیاردی صادرات
ایران پیش از انقلاب صادرات گاز به کشورهای دیگر را در برنامه داشت و به این منظور بسترهای مربوط به تحقق این هدف بعضا فراهم شد اما به دلیل تحولاتی که در برخی موضوعات سیاسی و اقتصادی بین ایران و اتحاد جماهیر شوروی سابق اتفاق افتاد، صادرات گاز به این کشور از اولویت خارج شد تا اینکه موضوع صادرات گاز به ترکیه مورد توجه قرار گرفت. به‌طور کلی بحث مربوط به صادرات گاز ایران به اروپا، پاکستان و هند در سال‌های میانی دهه 1370 در کشور انجام شد. با توجه به این مطالعات، قراردادی بین شرکت ملی گاز ایران و شرکت‌ بوتاش ترکیه به امضا رسید. بر اساس این قرارداد مقرر شد صادرات گاز ایران به ترکیه از نیمه‌دوم سال 1380 آغاز شود. صادرات گاز طبیعی با سه‌میلیاردمترمکعب در سال آغاز و طی یک دوره 25ساله جمعا 228میلیاردمترمکعب گاز باید صادر می‌شد. بر همین اساس ابتدا قرار شد از تجهیزات خط لوله دوم استفاده و گاز طبیعی از میادین مربوطه به شمال کشور منتقل شود و با تزریق به یک خط لوله 280 کیلومتری به مرز بازرگان انتقال یابد. برای افزایش حجم صادرات گاز مورد قرارداد طی دهه آینده، خط لوله سوم پیش‌بینی شد تا تولیدات سه فاز اول میدان گازی پارس‌جنوبی را به مرز ترکیه انتقال دهد.
ایران در این سال‌ها علاوه بر پیگیری موضوع مربوط به صادرات گاز به‌دلیل اتخاذ سیاست مربوط به توسعه گازرسانی در کشور و جایگزینی گاز طبیعی به‌جای فرآورده‌های نفتی به واردات گاز طبیعی نیاز پیدا کرد. به این منظور واردات گاز ایران بر اساس قراردادی که بین ایران و ترکمنستان در سال 1374 منعقد شد، از سال 1376 آغاز گردید. برای این منظور خط لوله‌ای با قطر چهار اینچ از ایران و ترکمنستان تا کردکوی به طول 60کیلومتر احداث شد. واردات گاز ایران از این کشور در سال 1376 با 4/0میلیاردمترمکعب آغاز شد.
صادرات به پاکستان فعلا عملی نیست
دستیابی به جایگاه سوم صادرکننده گاز در جهان با سهم هشت تا 10درصد تجارت جهانی گاز از جمله اهداف مندرج در افق چشم‌انداز 1404 در بخش گاز کشور است. به‌منظور تحقق این اهداف ایران برنامه‌هایی برای صادرات گاز به کشورهای همسایه، آسیای شرقی و اروپا را در دستور کار قرار داده است. بر اساس برنامه‌ریزی‌های انجام‌شده در حال حاضر صادرات گاز به ترکیه در حال انجام است. قرارداد صادرات گاز ایران به پاکستان در خرداد 1389 منعقد شده است و تاریخ اجرای این قرارداد فروردین 1393 اعلام شده اما مطابق آخرین اطلاعات، کشور پاکستان هیچ اقدامی برای احداث خطوط لوله مربوط به انتقال گاز در داخل کشور خود انجام نداده است. بنابراین عملا اجرای این قرارداد در تاریخ مقرر عملی نخواهد بود. صادرات گاز ایران به اروپا از طریق ترکیه و مسیر ایران- عراق- سوریه-جنوب لبنان- دریای مدیترانه و اروپا مدنظر است. برآورد خط لوله این مسیر پنج‌هزارکیلومتری به قطر 56 اینچ اعلام شده است و حجم گاز تحویلی به عراق، سوریه و جنوب لبنان به‌ترتیب 10 تا 15، 15 تا 20 و پنج تا هفت‌میلیون‌مترمکعب در نظر گرفته شده است و تفاهمنامه صادرات به عراق و سوریه در مرداد 1390 امضا شد. بر اساس بررسی‌های مرکز پژوهش‌های مجلس، تحقق این برنامه‌ها نیاز به دردسترس‌بودن گاز کافی در کشور و تراز مثبت بین تولید و مصرف دارد.  
 



دیدگاه‌ها(۰)