۱۳۹۶ سه شنبه ۱ اسفند
شماره‌های پیشین:
شماره ۲۲۹۷ - ۱۳۹۴ دوشنبه ۲۱ ارديبهشت
مروری بر کتاب «پنج مصاحبه پاریس ریویو»
به روایت نویسنده

مانی سپهری: نویسندگانی که عمری را پای نوشتن گذاشته‌اند و ماحصل کارشان هم نه یک عمر فعالیت بی‌ثمر، بلکه آثاری بوده که هرکدامشان یک متن آموزشی برای نویسنده تازه‌کار به حساب می‌آید، وقتی دهان باز می‌کنند و حرف می‌زنند،‌گیریم تمام حرف‌هایشان هم ربط مستقیمی به ادبیات و نوشتن نداشته باشد، خواندن و شنیدن حرف‌هاشان برای نویسنده‌ای که تازه پا در این وادی گذاشته، از هر کلاس آموزش داستان‌نویسی سودبخش‌تر است، چراکه با خواندن یا شنیدن حرف‌های این نویسندگان، خواننده درمی‌یابد که نوشتن کاری حقیقتا دشوار است و صرفا با خواندن چند داستان و رفتن به چند کلاس آموزش قصه‌نویسی، هیچ‌کس داستان‌نویس نمی‌شود. درواقع آنچه نویسندگان درجه یک جهانی را در جایگاهی که اکنون بر آن تکیه زده‌اند قرار داده، مجموعه‌ای از عوامل درهم‌تنیده بوده است که بعضی از آنها تجربیاتی بوده که شاید در نگاه اول فرسنگ‌ها با ادبیات فاصله داشته، اما از قضا همان بی‌ربط‌ها یکی از پایه‌های ابداع سبک‌های نو در داستان‌نویسی بوده است. خواندن مجموعه گفت‌وگوهای مجله پاریس ریویو با نویسندگان مهم و صاحبک‌سبک جهان از همین روست که به کار هرکس که پا در راه نوشتن گذاشته، می‌آیند. برخی از گفت‌وگوهای این نشریه با نویسندگان مختلف قرن بیستم در سال‌های گذشته توسط مترجمان مختلف ترجمه و به‌صورت کتاب منتشر شده است که از این میان می‌توان به کتاب‌های «از روی دست رمان‌نویس» به ترجمه محسن سلیمانی و «رویای نوشتن» به ترجمه مژده دقیقی اشاره کرد. این روزها هم انتشارات ناهید، پنج مصاحبه از مجموعه مصاحبه‌های مجله پاریس ریویو با نویسندگان را با گزینش و ترجمه نیلوفر معتمد منتشر کرده است. این کتاب که با عنوان «پنج مصاحبه پاریس ریویو» چاپ شده، شامل پنج مصاحبه خواندنی با کارلوس فوئنتس، دیوید ممت، چینوآ آچبه، امبرتو اکو و کازوئو ایشیگورو است. نویسندگانی که هر کدام از آنان حامل تجربه‌هایی هستند که به شنیدن و خواندنش می‌ارزد. از فوئنتس که تلاقی ادبیات و سیاست و تاریخ است، گرفته تا امبرتو اکو که تودرتویی از کتاب‌هاست و چینوآ آچبه که حامل تجربه سیاسی یک نویسنده آفریقایی است و دیوید ممت آمریکایی که آمیزه‌ای است از ادبیات و کوچه و خیابان و تجربه انواع و اقسام کارهایی که ربط مستقیمی به ادبیات نداشته‌اند، مثل رانندگی تاکسی و کار در بنگاه معاملات ملکی که تأثیر این دومی را در نمایش‌نامه موفق و مشهورش -گلن‌گری گلن راس- می‌بینیم و به این نویسندگان اضافه کنیم ایشیگوروی دوفرهنگی را که حامل تجربه مهاجرت است. خوشبختانه نویسندگانی که مصاحبه‌هاشان در کتاب «پنج مصاحبه پاریس ریویو» گرد آمده، همگی نویسندگانی هستند که کتاب یا کتاب‌هایی از آنها به فارسی ترجمه و منتشر شده و خواندن این گفت‌وگوها برای مخاطبانی هم که آثار این نویسندگان را خوانده‌اند، برای درک بهتر و روشن‌تر جهان این نویسندگان راهگشاست. نخستین گفت‌وگوی کتاب، گفت‌وگوی آلفرد مک آدم و چارلز‌. ای. روآس با کارلوس فوئنتس مکزیکی است. گفت‌وگویی که با صحبت از عادات و چگونگی نوشتن آغاز می‌شود و بعد به قلمروهای دیگر مرتبط با امر نوشتن کشیده می‌شود. در جایی از این گفت‌وگو از قول فوئنتس می‌خوانیم: «همه نویسنده‌ها زندگی‌شان را از طریق وسواس‌های‌شان می‌گذرانند. بعضی از این وسواس‌ها ناشی از تاریخ است، یعنی کاملا شخصی است و بقیه متعلق به قلمرو وسواس صرف است و این جهان‌شمول‌ترین چیزی است که یک نویسنده در وجودش دارد. وسواس‌های من در تمام کتاب‌هایم وجود دارند: آنها با ترس سر و کار دارند. همه کتاب‌های من درباره ترس هستند...». گفت‌وگوی بعدی، گفت‌وگوی جان لار با دیوید ممت، نمایش‌نامه‌نویس و فیلم‌نامه‌نویس آمریکایی است. در مقدمه این گفت‌وگو می‌خوانیم که مَمِت چطور تصادفی و به خاطر دروغی که گفته بود به نمایش‌نامه‌نویسی مطرح بدل شد: «در سال 1970 اولین نمایش‌ او کاملا به‌طور تصادفی روی صحنه رفت. او برای گرفتن شغل در مارل‌برو خودش را به‌عنوان نمایش‌نامه‌نویس معرفی کرده بود، درحالی‌که واقعا هیچ نمایش‌نامه‌ای در کار نبود که او بتواند صادقانه ادعای نوشتنش را داشته باشد. هنگامی که به آنجا رسید متوجه شد که «نمایش‌نامه‌اش» در فهرست اجرا قرار دارد، بنابراین با عجله دست به کار نوشتن قایق دریاچه شد، درامی تک‌پرده‌ای که برگرفته از تجربیاتش در کشتی تجاری بود...». بعد از گفت‌وگو با دیوید ممت، گفت‌وگوی جرمی بروکس با چینوا آچبه، نویسنده اهل نیجریه را می‌خوانید. نویسنده‌ای که نظر جالبی درباره تدریس نویسندگی دارد و در پاسخ به این سؤال که چرا تا به حال نگارش خلاق تدریس نکرده، می‌گوید: «خیلی از نویسنده‌ها خرج زندگی‌شان را درنمی‌آورند. بنابراین اگر بتوانند چگونه نویسنده‌شدن را به دیگران بیاموزند، برای‌شان خیلی ارزشمند است، اما مطمئن نیستم برای دانش‌آموزان هم ارزشمند باشد. منظورم این نیست که به هیچ دردی نمی‌خورد، اما اگر من بودم دلم نمی‌خواست کسی یادم بدهد چطور بنویسم».بعد از آچبه، مصاحبه لیلا اعظم زنگنه با امبرتو اکو آمده است. اکو در بخشی از این مصاحبه از دوران مدرسه‌اش که هم‌زمان با تسلط موسیلینی و فاشیست‌ها بر ایتالیا بوده، صحبت می‌کند و از اینکه او هم تحت‌ تأثیر جو حاکم در جنبش جوانان فاشیست اسم‌نویسی کرده بوده است. دانش و فرهنگ، کتاب، تجربه‌های شخصی و تأثیرشان بر داستان‌ها، ازجمله دیگر موضوعاتی هستند که اکو از آنها سخن می‌گوید و در خیلی از قسمت‌های مصاحبه هم طنز ویژه خودش را چاشنی کلام می‌کند. آخرین مصاحبه کتاب هم مصاحبه سوزانا هان ول با کازوئو ایشیگورو است. ایشیگورو در این مصاحبه می‌گوید چطور سفر پدرش از ژاپن به انگلستان که در آغاز قرار بوده یک سفر کوتاه باشد، به اقامت دائمی او و خانواده‌اش در این کشور منجر شده است. همچنین از علاقه‌اش به موسیقی می‌گوید و اینکه چگونه نویسنده شده است. جایی از این گفت‌وگو هم بحث به دردسرهای شهرت می‌کشد. کتاب «پنج مصاحبه پاریس ریویو» کتابی است خواندنی، هم برای نویسندگان و هم برای مخاطبان آثار نویسندگانی که مصاحبه‌هاشان در این کتاب آمده است. انتشار کتاب‌هایی از این دست بیش از انتشار انواع و اقسام کتاب‌هایی که تکنیک‌های نوشتن را یاد می‌دهند، می‌توانند برای ادبیات ما راهگشا باشند. منظور این نیست که آن کتاب‌ها غیرضروری‌اند، اما به تنهایی و در غیاب کتاب‌هایی که در آنها به‌طور بی‌واسطه با مواجهه نویسندگان جهان با ادبیات و مسائل مختلف پیرامون‌شان روبه‌رو هستیم، گرهی از اوضاع کنونی داستان‌نویسی ما باز نخواهد شد.


دیدگاه‌ها(۰)