۱۳۹۶ جمعه ۲۶ آبان
شماره‌های پیشین:
شماره ۲۹۶۱ - ۱۳۹۶ چهارشنبه ۲۲ شهريور
دنیای واژگون مستندسازی
حسنا پرویزی

تاریخ سینمای مستند با تاریخ سینما و پیدایش آن، هم‌زمان است. درواقع نخستین فیلم‌های تولیدشده، در هر سرزمین مستند هستند. در مردادماه ۱۲۷۹، عکاس‌باشی نخستین فیلم مستند ایرانی را در روز جشن گل از مظفرالدین‌شاه تهیه کرد و بعد او فیلم‌های دیگری نیز از مظفرالدین‌شاه ساخت. تاریخ سینمای مستند ایران روایت جذابی از فیلم‌سازان و مجموعه‌ای از اندیشه ورزی، کار و هنر است. اکنون با گذشت بیش از یک قرن از ساخت اولین مستند در ایران جایگاه فیلم مستند در کشور ما دستخوش تحولات فراوانی شده است و به نظر نمی‌رسد توان رقابت با سینمای داستان‌گو را داشته باشد. سینمای مستند کرمانشاه نیز به طبع با مشکلاتِ گریبان‌گیرِ سینمای مستندِ ایران، دست‌وپنجه نرم می‌کند.
کرمانشاه بهشت مستندسازی
«کرمانشاه به لحاظ سوژه یکی از غنی‌ترین مناطق کشور است و می‌توان گفت کرمانشاه بهشت مستندسازی است» «کامران رضایی» رئیس انجمن سینمای جوان استان کرمانشاه این را می‌گوید و ادامه می‌دهد: «در استان موضوعات بکر و دست‌نخورده‌ای داریم؛ مانند موضوعات آیینی، سنتی، فرهنگی ، تاریخی و جغرافیایی که تمامی آن‌ها قابلیت پرداخت دارند. به لحاظ نیروی انسانی نیز دارای نیروهای جوان و فعالی هستیم. اما مشکل اصلی به عدم‌ حمایت ارگان‌های مختلف بازمی‌گردد. سینمای مستند سینمای شریفی است زیرا با حقیقت سروکار دارد و دور از هیاهو و حواشی به کار خود می‌پردازد».
نهادهای سرمایه‌گذار
مستندسازان ما به دلیل کمبود منابع مالی نمی‌توانند اغلب کارهایشان را به شکلی استاندارد تولید کنند و از نظر عوامل فنی و روزهای تولید خودشان را محدود به بودجه‌هایی می‌کنند که در اختیارشان است. بخش خصوصی نیز تنها زمانی وارد سرمایه‌گذاری در سینمای مستند خواهد شد که امید به بازگشت سرمایه داشته باشد. رضایی در مورد رغبت سرمایه‌گذاران در عرصه مستند می‌گوید:« در دنیا، اصول کار این‌گونه است که ارگان بنا به نیازی که دارد از مستندساز می‌خواهد که برایش فیلم بسازد و به این طریق هر دو طرف سود خواهند برد. اما در جامعه واژگون ما همه‌چیز واژگون است، معمولاً این اتفاق نمی‌افتد و این مستندساز است که باید کارش را به ارگان‌ها ارائه دهد شاید بتواند از آن کسب درآمد کند. مستند برخلاف سینمای داستانی بازخورد مالی برای فیلم‌ساز ندارد». «لطیف فتاحی» مستندساز کرمانشاهی که در کارنامه‌اش فیلم مستندِ موفق «من و بایسیکل» را دارد، درزمینه کمکِ نهادهای مختلف می‌گوید: «در کرمانشاه نهاد مستقلی مانند جشنواره حقیقت وجود ندارد که مستندساز از طریق آن حمایت شوند. ما در کرمانشاه به نهادی احتیاج داریم که از ایده تا تولید و پخش ما را یاری کنند. در حال حاضر تنها نهادی که به ما کمک می‌کند انجمن سینمای جوان است اما متأسفانه خود انجمن نیز مشکلات فراوانی دارد. ما فقط یک دوربین‌داریم که خیلی هم جدید نیست بنابراین فیلم‌های تولیدی به‌ناچار کیفیت لازم را ندارند و ما از قافله جا می‌مانیم. نهاد فرهنگی شهرداری ازجمله مهم‌ترین نهادهایی است که می‌تواند درزمینه مستندسازی به ما کمک کند اما با توجه به پیگیری‌های متعدد فیلم‌سازان تاکنون این اتفاق صورت نگرفته است».
صداوسیما
صداوسیما مهم‌ترین رسانه‌ای است که فیلم‌های مستند می‌توانند در آن عرض اندام کنند اما زمانی پخش مستندها از تلویزیون بیشترین بازده را خواهد داشت که در مهم‌ترین و پُربیننده‌ترین زمان‌های پخش قرار گیرند. رئیس انجمن سینمای جوان در رابطه با نقش شبکه مستند سیما و اثر آن بر مخاطب عام می‌گوید: «با توجه به گستردگی دنیای رسانه‌ها و تنوع و جذابیت بالای شبکه‌ها به نظر نمی‌رسد شبکه مستند سیما توانسته باشد در بین مخاطبین عام هم محبوبیت بالایی به دست آورده باشد و این شبکه احتمالاً محدود شود به مخاطبین خاصی که دنبال‌کننده جدی سینمای مستند هستند. علاوه بر تنوع منابع دیداری، نبودِ مستند در طیف‌های مختلف سبب ریزش مخاطب می‌شود. به‌عنوان ‌مثال مستند اجتماعی جدی به دلایل متعدد در شبکه سیما پخش نمی‌شود. خط قرمزهای صداوسیما سبب شده فیلم‌های ارائه‌شده در شبکه مستند به فیلم‌هایی در حوزه گردشگری، معماری و... محدود بشود». فتاحی اما شبکه مستند سیما را شبکه‌ای حرفه‌ای می‌داند و می‌گوید: «شبکه مستند خیلی حرفه‌ای عمل می‌کند اما ازآنجاکه برای پخش محدودیت‌هایی وجود دارد، زمان زیادی طول می‌کشد تا نوبت پخش به همه مستندسازان برسد. مسئله اصلی البته این است که نباید تمامی امکانات را به یک استان و به یک مرکز محدود کرد بهتر است هر استانی به‌طور مستقل بتواند نیازهای خود را برآورده کند». کامران رضایی از نقش صداوسیمای کرمانشاه نیز می‌گوید: «در صداوسیمای استانی علاوه بر خط قرمزهای تعریف‌شده، شاهد برخوردهای سلیقه‌ای نیز هستیم. معمولاً سالی یک الی دو مستند در شبکه استانی کرمانشاه ساخته می‌شود. عمده مستندهایی که در استان ساخته می‌شود توسط اعضای انجمن سینمای جوان ساخته‌شده است. سال 95 حدود 25 فیلم مستند در انجمن سینما جوان کرمانشاه ساخته شد که از این میان بیشترین فیلم مربوط به حوزه گردشگری بود و توسط شبکه مستند سیما سفارش داده‌شده بود. بعضی از مستندهای ساخته‌شده مناسب مدیوم تلویزیون نبودند و تنها در جشنواره‌ها به نمایش درآمدند و موفق به کسب جایزه نیز شدند».
درآمدزایی و دیده شدن
صداوسیما تنها جایی است که مستندساز می‌تواند از فیلمش درآمدزایی داشته باشد . این‌طور که به گوش می‌رسد هزینه پرداختی برای ساخت مستندهای شبکه مستند سیما بر اساس دقیقه محاسبه می‌شود و این مسئله می‌تواند باعث ضربه به بدنه سینمای مستند شود. چراکه فیلم‌ساز می‌تواند برای دستمزد بیشتر کیفیت و محتوا را قربانی کمیت کند. به گفته لطیف فتاحی به‌جز جشنواره‌ها هیچ مکانی برای دیده شدن فیلم‌ها وجود ندارد. کامران رضایی نیز دراین‌باره می‌گوید:« فیلم کوتاه در بهترین حالت در برنامه‌های مشخصی در تلویزیون به نمایش درمی‌آیند. شکل دیگر به این صورت است که سالنی از سینما به فیلم مستند اختصاص داده شود و در زمان‌های خاصی این فیلم‌ها به نمایش درآیند اما متأسفانه هیچ‌کدام از این دو حالت در کرمانشاه رخ نمی‌دهد. سابق بر این پاتوق‌های فیلم را برگزار می‌کردیم و فیلم‌های کوتاه را در فرهنگسرای شهر نمایش می‌دادیم».
جشنواره‌های فیلم مستند
انگیزه اصلی مستندسازها نمایش در جشنواره‌هاست. جشنواره درواقع تجمعی است از افراد باسابقه و افراد علاقه‌مند در این عرصه و طبیعتاً بهترین فرصت برای دیده شدنشان است. به نظر می‌رسد در چند سال اخیر مستندسازان کرمانشاهی در جشنواره‌ها خوش درخشیده‌اند و به ادعای کامران رضایی کمتر جشنواره‌ای بود که نامی از کرمانشاه در آن برده نشده باشد.
 آموزش
آموزش اصولی برای علاقه‌مندان مستندسازی یا حتی بازآموزی افرادی که به‌طور تجربی وارد این عرصه شده‌اند از مهم‌ترین مسائلی است که باید مدیران سینمایی به آن توجه کنند. ریس انجمن سینمای جوان دراین‌باره می‌گوید: «ما در انجمن سینما جوان به‌طور اختصاصی آموزش مستندسازی نداریم. اما هنرجوها پس از فرا گرفتن الفبای فیلم‌سازی در کارگاه مستندسازی شرکت می‌کنند و در صورت علاقه‌مند بودن زیر نظر اساتید این رشته مستند می‌سازند».
گروه سینما هنروتجربه
اگرچه تأسیس گروه اکران سینمایی «هنر و تجربه» نوید این مهم را با خود داشت که برگزیدگان سینمای مستند جایی برای اکران آثار خود یافته‌اند اما در عمل این گروه سینمایی هم مانند همتایان بخش خصوصی خود بیشتر مشتاق نمایش فیلم‌های پرفروش و بالا بردن آمار فروش خود است و آن شوق اولیه فیلم‌سازان مستند را که جایی برای اکران و در معرض قضاوت گذاشتن ساخته خود در سینمای «هنر و تجربه» یافته بودند کمرنگ کرده است. رضایی دراین‌باره می‌گوید: «چندتایی فیلم مستند در کنار فیلم‌های داستانی در گروه هنر و تجربه به نمایش درآمده است اما آن‌طور که انتظار می‌رفت کار پیش نرفت و ادامه نیافت». در کرمانشاه فیلم‌های گروه هنر و تجربه اصلاً اکران نمی‌شود. رضایی از امکان اکران فیلم‌های بخش هنر و تجربه در آینده خبر می‌دهد: «این فیلم‌ها باید در سالن‌های استاندارد به نمایش درآید و سالن استانداردی که ما در کرمانشاه داریم سینما آزادی است. این سینما زیر نظر حوزه هنری بوده و چنانکه می‌دانید حوزه هنری روی خوشی به فیلم‌های گروه هنر و تجربه نشان نمی‌دهد. در حال حاضر بنا بر صحبت‌هایی که با «امیرحسین علم الهدی» دبیر سینمای هنر و تجربه شد تصمیم گرفتیم که از سالنی در هنرستان هنرهای زیباشهر کرمانشاه برای نمایش فیلم‌های گروه هنر و تجربه استفاده کنیم. متأسفانه این مکان فعلاً از امکانات کافی و استاندارد برخوردار نیست اما تلاش ما این است که بتوانیم از این مکان استفاده کنیم».


دیدگاه‌ها(۰)