۱۳۹۶ سه شنبه ۲۱ آذر
شماره‌های پیشین:
شماره ۲۹۸۲ - ۱۳۹۶ سه شنبه ۱۸ مهر
سوگواره کربلا در کندوله
حسنا پرویزی

زیرانداز‌رنگارنگ کوچکمان را برمی‌داشتیم، چادر سفید جشن تکلیف را سر می‌کردیم و تا زمین خالیِ پشت کوچه می‌دویدیم.
 درست در سایه‌سار درخت توت، زود تراز بقیه زیرانداز را نزدیک میدان معرکه پهن می‌کردیم که جای بهتری برای دیدنِ این نمایش بزرگ داشته باشیم و انتظارِ آمدنشان را به پچ‌پچ می‌گذراندیم ... با نوای شیپور به سیدِ سبزپوش بالابلند چشم می‌دوختیم. «شبیه‌خوانِ» سبزپوش، شمشیر که می‌چرخاند قلبمان از جا کنده می‌شد انگار میدان، میدان کربلا باشد؛ دلمان یکسره پر از کین بود، به قرمز پوش‌های «اشقیا خوان» و به زخم خوردن سبزپوش‌های «اولیا خوان» سلول‌های تنمان از هم می گستت...انگار بار اولی است که داستان برایمان روایت می‌شود و بار اولی است که می‌شنویم، چشممان تر می‌شد. تعزیه برای ما نه یک نمایش ساده بود، نه حتی یک مراسم مذهبی ... چیزی فراتر از این‌ها می‌شد گاهی ... سال‌ها از آن روزها می‌گذرد و این آیین را کم‌تر از قبل یا حداقل تنها در مکان‌های خاص و انگشت‌شمار می‌شود دید. تعزیه یکی از اصیل‌ترین و کهن‌ترین آیین‌های نمایشی ایرانیان است. برای همه ما نام تعزیه و دهه اول محرم باهم گره‌خورده است. محرم ماه شکوفایی تعزیه بوده و مردم به‌صورت خودجوش تعزیه را اداره و برگزار می‌کنند. این نمایش که مجموعه‌ای از رنگ، شعر و موسیقی است؛ بیشتر برای مرگ اولیا و عزیزان ازدست‌رفته اجرا می‌شود. نمایشی مذهبی که خیر و شر در آن مبارزه می‌کنند. موسیقی بخش جدایی‌ناپذیر تعزیه است؛ معمولاً گروهی 7 نفره طبل، دهل، سنج، سرنا و شیپور می‌زنند. این گروه با اجرایشان تلاش می‌کنند، فضای صحنه را عوض کنند. هر وسیله در زمان خاصی نواخته می‌شود مثلاً طبل، موقع ورود افراد و سنج هم ضربات شمشیر در میدان جنگ را همراهی می‌کند. این موسیقی هیچ‌وقت همراه با آواز و خواندن شبیه‌خوان‌ها همراه نمی‌شود. هرکدام از شبیه‌خوان‌ها هم دستگاه آوازی خاصی دارند مثلاً امام‌خوان در دستگاه پنجگاه و رهاوی می‌خواند. شبیه‌خوان عباس در چهارگاه می‌خواند. مخالف خوان‌ها، سه‌گاه می‌خوانند حتی بازیگر نقش عبدالله فرزند امام حسین (ع) در گوشه راک می‌خواند که برای همین این گوشه به راک عبدالله معروف شده است. این نمایش از ایران برآمده است. سابقه آن به سال‌ها قبل از عاشورا و ورود اسلام به ایران برمی‌گردد که به آن «سووشون خوانی» می‌گفتند و نمایش در آتش رفتن سیاوش اجرا می‌شد. این سوگواره که به نظر می‌رسد در حال فراموشی است؛ در استان کرمانشاه در روز عاشورا و به‌طور ویژه در تکیه معاون‌الملک، تکیه بیگلربیگی و در روستای کندوله برگزار می‌شود. رواج شبیه‌خوانی در کرمانشاه و شهرهای این استان به سالهای بسیار دور بازمی‌گردد که در اوایل دوره قاجار با گسترش خاصی مواجه شد. تعزیه یا همان شبیه‌خوانی که نمایشی است برمبنای روایات و داستان آنچه بر اهل‌بیت پیامبر در کربلا گذشته است؛ در ابتدا در کرمانشاه به شکل گروه‌های عزاداری که با عبور از مقابل عزاداران اجرای نمایش می‌کردند برگزار شد. بعدتر در نمایش‌خانه‌های موقت و تکایا اجرای تعزیه می‌شد و با بهره‌گیری از مقام‌های موسیقایی محلی و سبک‌های نقالی، بال‌وپر گرفت. روستای کندوله یکی از باسابقه‌ترین مکان‌هایی است که هرساله در آن تعزیه برگزار می‌شود. کندوله روستایی از بخش دینور، از توابع شهرستان صحنه بوده و بیش از چند قرن است که هرسال اهالی در دهه اول محرم مراسم تعزیه‌خوانی برپا می‌کنند. اغلب هنرمندان و تعزیه‌خوان‌های روز عاشورا در کندوله اهالی همین روستا هستند. به گفته «میثم امیری» از بازیگران این تعزیه که نقش «مسلم بن عقیل» را بازی می‌کند؛ بنیان‌گذار این سنت دیرین «حسین آخوند» از اهالی روستای کندوله است. این گروهِ دوازده‌نفره، هفت بازیگر زن دارد و همگی از اهالی کندوله بوده و هم‌اکنون مسئولیت گروه بر دوش «رضا امیری» و «غلام امیری» است. روستای کندوله از روستاهای هدف گردشگری است. گفته می‌شود از زمانی که در این روستای تاریخی مکتبخانه وجود داشته، تعزیه‌خوانی نیز در کندوله برگزارشده است. امسال نیز نوای حزن‌انگیز تعزیه از روستای زیبا، تاریخی و دیدنی کندوله استانِ کرمانشاه به گوش رسید. این مراسم مذهبی در وسط روستا و در قسمتی که به‌صورت چاله بزرگی است اجرا می‌شود. مردم روستا از قسمت بالا به‌صورت طبقه طبقه نشسته، نمایش می‌بینند و سوگواری می‌کنند. چند سالی است که در ایام محرم در مسجد الغدیر کرمانشاه (حسینیه کندوله ای‌های کرمانشاه) نیز مراسم تعزیه‌خوانی برگزار می‌شود. همچنین همین گروه در مراسم هفتم امام حسین در باغ فردوس کرمانشاه به اجرای نمایش و سوگواری می‌پردازند.


دیدگاه‌ها(۰)